Tư vấn pháp luật thừa kế | Luật sư Bùi Thị Mai – Công ty Luật Dragon

Đây là những câu hỏi được nhiều người quan tâm khi sở hữu nhà đất, tài sản có giá trị hoặc muốn chủ động sắp xếp việc phân chia tài sản cho con cháu sau khi qua đời.

Trên thực tế, không ít gia đình chỉ nghĩ đến việc lập di chúc khi cha mẹ đã cao tuổi, sức khỏe suy giảm hoặc đang mắc bệnh nặng. Khi đó, việc lập di chúc có thể gặp nhiều khó khăn, thậm chí phát sinh tranh chấp nếu có người thân cho rằng người lập di chúc không còn minh mẫn hoặc bị tác động, ép buộc.

Theo tư vấn của Luật sư Bùi Thị Mai – Công ty Luật Dragon, lập di chúc nên được xem là một hoạt động chủ động quản lý tài sản và bảo đảm quyền định đoạt tài sản của mỗi cá nhân, không nên đợi đến khi xảy ra biến cố mới thực hiện.

1. Khi nào nên lập di chúc thừa kế?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình, để lại tài sản cho người thừa kế và phân chia di sản theo ý chí cá nhân.

Về nguyên tắc, một người nên lập di chúc khi có tài sản thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng hợp pháp và có mong muốn xác định người được hưởng di sản sau khi mình qua đời.

Có thể cân nhắc lập di chúc trong những thời điểm sau:

Thứ nhất, khi đã có tài sản có giá trị.

Nếu một người sở hữu nhà ở, quyền sử dụng đất, tiền tiết kiệm, cổ phần, phần vốn góp hoặc tài sản có giá trị khác, việc lập di chúc sẽ giúp xác định rõ ý chí phân chia tài sản.

Không nhất thiết phải đợi đến khi sở hữu khối tài sản lớn mới lập di chúc. Ngay cả một căn nhà duy nhất của gia đình cũng có thể trở thành đối tượng tranh chấp nếu không có sự chuẩn bị về pháp lý.

Thứ hai, khi con cái đã trưởng thành và bắt đầu xây dựng gia đình riêng.

Đây là thời điểm nhiều cha mẹ mong muốn sắp xếp tài sản cho các con một cách hợp lý.

Ví dụ, cha mẹ có ba người con, trong đó một người đang sinh sống cùng và chăm sóc cha mẹ, một người đã được hỗ trợ nhà đất trước đó, người còn lại đang gặp khó khăn về kinh tế.

Nếu có nguyện vọng phân chia tài sản khác nhau giữa các con, cha mẹ nên lập di chúc rõ ràng để thể hiện ý chí của mình và hạn chế những bất đồng sau này.

Thứ ba, khi trong gia đình có hoàn cảnh đặc biệt.

Những gia đình có con chưa thành niên, người phụ thuộc, người khuyết tật, con riêng, con nuôi hoặc quan hệ gia đình phức tạp nên chủ động tìm hiểu việc lập di chúc.

Việc xác định người được hưởng di sản, tài sản được hưởng và người quản lý tài sản trong những trường hợp pháp luật cho phép sẽ giúp bảo đảm quyền lợi của những người liên quan.

Thứ tư, khi có nguy cơ phát sinh tranh chấp tài sản.

Nếu tài sản có nhiều người cùng đứng tên, có nguồn gốc từ nhiều thời kỳ hoặc có sự đóng góp của nhiều thành viên, việc xác định phần tài sản thuộc quyền định đoạt của người lập di chúc cần được thực hiện cẩn trọng.

Đặc biệt, đối với nhà đất là tài sản chung vợ chồng, người lập di chúc chỉ được định đoạt phần tài sản thuộc quyền của mình, không được tự ý định đoạt toàn bộ tài sản chung.

2. Có nên đợi đến khi tuổi cao mới lập di chúc?

Đây là sai lầm mà nhiều người thường mắc phải.

Không ít người cho rằng chỉ khi ngoài 70 tuổi, sức khỏe yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo mới cần lập di chúc. Tuy nhiên, pháp luật không quy định phải đạt một độ tuổi nhất định mới được lập di chúc, ngoài điều kiện về độ tuổi và năng lực theo luật định.

Theo Điều 625 Bộ luật Dân sự năm 2015:

• Người thành niên có đủ điều kiện về năng lực và sự minh mẫn theo quy định được quyền lập di chúc.

• Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Điều 630 quy định người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.

Ngược lại, nếu đợi đến khi tuổi cao, sức khỏe suy giảm, mắc bệnh ảnh hưởng đến khả năng nhận thức thì việc chứng minh điều kiện hợp pháp của di chúc có thể phức tạp hơn.

Lời khuyên của Luật sư Bùi Thị Mai: Không nên coi lập di chúc là việc dành riêng cho người già. Đây là quyền định đoạt tài sản của mỗi cá nhân và nên được thực hiện khi bản thân còn minh mẫn, chủ động và có khả năng quyết định rõ ràng.

3. Những trường hợp đặc biệt nên lập di chúc sớm

Có một số hoàn cảnh gia đình mà việc lập di chúc càng cần được quan tâm.

Gia đình có nhiều con, nhiều thế hệ cùng sinh sống

Khi cha mẹ có nhiều người con, việc phân chia nhà đất sau này có thể phát sinh bất đồng nếu không xác định rõ ý chí của người để lại tài sản.

Chẳng hạn, cha mẹ có một căn nhà và ba người con. Một người con sống chung, chăm sóc cha mẹ nhiều năm; hai người còn lại đã lập gia đình và sinh sống ở nơi khác.

Cha mẹ có thể muốn để lại căn nhà cho người con đang trực tiếp chăm sóc mình. Nếu có nguyện vọng đó, cần lập di chúc hợp pháp, xác định rõ tài sản và quyền định đoạt của mình, đồng thời lưu ý quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.

Gia đình có con riêng, con chung hoặc quan hệ hôn nhân phức tạp

Trong những gia đình có con riêng, con nuôi, nhiều cuộc hôn nhân hoặc quan hệ tài sản phức tạp, việc xác định người thừa kế và phần di sản được hưởng cần được tư vấn cẩn thận.

Di chúc giúp người lập thể hiện ý chí phân chia tài sản, hạn chế những cách hiểu khác nhau giữa các thành viên.

Người sở hữu nhiều bất động sản

Nếu một người có nhiều căn nhà, đất đai ở các địa phương khác nhau, việc lập di chúc chi tiết sẽ giúp xác định rõ từng tài sản được để lại cho ai.

Đặc biệt, cần xác định chính xác số thửa, tờ bản đồ, địa chỉ, giấy chứng nhận và phần quyền sở hữu của người lập di chúc.

Người có tài sản kinh doanh, cổ phần, phần vốn góp

Đối với chủ doanh nghiệp, việc lập di chúc không chỉ liên quan đến tài sản cá nhân mà còn có thể ảnh hưởng đến việc tiếp tục quản lý, khai thác và chuyển giao tài sản kinh doanh.

Cần phân biệt quyền thừa kế tài sản với quyền quản lý, điều hành doanh nghiệp theo pháp luật chuyên ngành và điều lệ doanh nghiệp.

4. Không lập di chúc thì tài sản được chia như thế nào?

Đây là vấn đề nhiều gia đình chỉ quan tâm khi người thân qua đời.

Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, nếu người chết không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp, di sản có thể được chia theo pháp luật.

Theo Điều 651, những người thừa kế ở hàng thứ nhất bao gồm:

• Vợ hoặc chồng của người chết.

• Cha đẻ, mẹ đẻ.

• Cha nuôi, mẹ nuôi.

• Con đẻ, con nuôi.

Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau, trừ trường hợp có quy định khác.

Nếu không còn ai ở hàng thừa kế thứ nhất hoặc những người thuộc hàng này không có quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản theo quy định thì mới xét đến hàng thừa kế tiếp theo.

Nếu không có tình tiết pháp lý đặc biệt, bốn người thuộc hàng thừa kế thứ nhất sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau.

Tuy nhiên, nếu căn nhà là tài sản chung vợ chồng thì trước tiên phải xác định phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người vợ và người chồng. Chỉ phần tài sản thuộc người đã chết mới được xác định là di sản để chia thừa kế.

Đây chính là lý do cần tư vấn pháp lý trước khi phân chia tài sản.

5. Có di chúc rồi có được thay đổi ý kiến không?

Câu trả lời là có.

Theo Điều 640 Bộ luật Dân sự năm 2015, người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào.

Ví dụ:

• Ban đầu cha mẹ muốn để lại căn nhà cho người con cả.

• Sau một thời gian, hoàn cảnh gia đình thay đổi và muốn phân chia cho cả ba người con.

• Người lập di chúc có thể lập văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế di chúc trước đó theo quy định.

Nếu một người để lại nhiều bản di chúc đối với cùng một tài sản thì bản di chúc sau cùng có hiệu lực theo Điều 643, trong phạm vi pháp luật quy định.

Như vậy, lập di chúc không có nghĩa là người lập bị mất quyền định đoạt tài sản khi còn sống. Người lập vẫn có thể thay đổi ý chí nếu có đầy đủ điều kiện pháp luật.

Một bản di chúc có thể bị tranh chấp nếu không đáp ứng các điều kiện pháp luật. Vì vậy, khi lập di chúc, cần chú ý những vấn đề sau:

Thứ nhất, xác định chính xác tài sản để lại thừa kế.

Cần phân biệt tài sản riêng và tài sản chung vợ chồng; tài sản thuộc sở hữu cá nhân và tài sản đồng sở hữu với người khác.

Người lập di chúc chỉ được định đoạt phần tài sản thuộc quyền của mình.

Thứ hai, xác định rõ người được hưởng thừa kế.

Cần ghi đầy đủ họ tên, thông tin nhận dạng và mối quan hệ với người lập di chúc để tránh nhầm lẫn.

Thứ ba, xác định phần tài sản từng người được hưởng.

Có thể chia theo tỷ lệ phần trăm, giá trị hoặc từng tài sản cụ thể. Nội dung cần rõ ràng, tránh mâu thuẫn giữa các điều khoản.

Thứ tư, bảo đảm người lập di chúc minh mẫn, tự nguyện.

Đây là điều kiện đặc biệt quan trọng. Nếu người lập di chúc đang mắc bệnh ảnh hưởng đến nhận thức, gia đình nên được tư vấn về thủ tục phù hợp và các tài liệu có thể chứng minh tình trạng nhận thức tại thời điểm lập di chúc.

Thứ năm, lựa chọn hình thức di chúc phù hợp.

Theo Điều 627 và Điều 628 Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc có thể được lập bằng văn bản hoặc bằng lời nói trong trường hợp đặc biệt mà pháp luật cho phép.

Di chúc bằng văn bản có thể là:

• Di chúc không có người làm chứng.

• Di chúc có người làm chứng.

• Di chúc có công chứng.

• Di chúc có chứng thực.

Không phải mọi di chúc đều bắt buộc phải công chứng hoặc chứng thực. Tuy nhiên, đối với tài sản có giá trị lớn, đặc biệt là nhà đất, việc lập di chúc có công chứng hoặc chứng thực phù hợp thường giúp tăng tính an toàn pháp lý và hạn chế tranh chấp về sau.

7. Những người vẫn được hưởng thừa kế dù không có tên trong di chúc

Đây là vấn đề rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua khi lập di chúc.

Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015, một số người vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu họ không được người lập di chúc cho hưởng hoặc được cho hưởng ít hơn mức luật định.

Những người này bao gồm:

• Con chưa thành niên.

• Cha, mẹ của người lập di chúc.

• Vợ hoặc chồng của người lập di chúc.

• Con thành niên mà không có khả năng lao động.

Quy định này có một số trường hợp ngoại lệ theo luật, chẳng hạn người từ chối nhận di sản hợp pháp hoặc không có quyền hưởng di sản.

Vì vậy, khi lập di chúc, không thể chỉ đơn giản ghi rằng toàn bộ tài sản được để lại cho một người mà bỏ qua quyền của những người thừa kế bắt buộc.

Việc lập di chúc tưởng chừng đơn giản nhưng nếu không được tư vấn kỹ có thể dẫn đến những tranh chấp kéo dài giữa cha mẹ, con cái, anh chị em và các thành viên trong gia đình.

Với mong muốn giúp khách hàng chủ động bảo vệ quyền định đoạt tài sản và hạn chế rủi ro pháp lý, Luật sư Bùi Thị Mai – Công ty Luật Dragon tư vấn các vấn đề liên quan đến thừa kế và di chúc.

Các dịch vụ tư vấn pháp lý bao gồm:

1. Tư vấn thời điểm phù hợp để lập di chúc.

2. Tư vấn lập di chúc để lại nhà đất cho con.

3. Tư vấn phân chia tài sản thừa kế giữa các con.

4. Tư vấn di chúc tài sản chung vợ chồng.

5. Tư vấn quyền thừa kế của con riêng, con chung, con nuôi.

6. Soạn thảo, rà soát nội dung di chúc.

7. Tư vấn công chứng, chứng thực di chúc.

8. Tư vấn sửa đổi, bổ sung, hủy bỏ di chúc.

9. Giải quyết tranh chấp về hiệu lực di chúc.

10. Tư vấn khởi kiện tranh chấp chia di sản thừa kế.

11. Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng trong các vụ án tranh chấp thừa kế.

12. Tư vấn phân chia di sản là quyền sử dụng đất, nhà ở và tài sản có giá trị lớn.

Quan điểm tư vấn của Luật sư Bùi Thị Mai:

Lập di chúc không phải là câu chuyện chỉ nghĩ đến khi tuổi già hoặc sức khỏe suy yếu. Đó là cách mỗi người chủ động thể hiện ý chí, sắp xếp tài sản và giảm thiểu những bất đồng có thể xảy ra giữa những người thân trong gia đình.

Một bản di chúc được chuẩn bị đúng pháp luật hôm nay có thể giúp con cháu tránh được những tranh chấp phức tạp ngày mai.

9. Kết luận: Thời điểm tốt nhất để lập di chúc là khi còn minh mẫn và chủ động

Không có quy định bắt buộc phải bao nhiêu tuổi mới được lập di chúc. Điều quan trọng là người lập phải đáp ứng điều kiện pháp luật, có đầy đủ nhận thức, tự nguyện và xác định rõ tài sản thuộc quyền định đoạt của mình.

Nếu đã có nhà đất, tài sản tích lũy hoặc mong muốn phân chia tài sản cụ thể cho các thành viên trong gia đình, mỗi người nên chủ động tìm hiểu và lập di chúc phù hợp.

Đừng để việc phân chia tài sản sau khi qua đời trở thành nguyên nhân khiến những người thân trong gia đình phát sinh mâu thuẫn, tranh chấp.

Từ khóa SEO đề xuất:

• Thời điểm nào nên lập di chúc thừa kế?

• Bao nhiêu tuổi được lập di chúc?

• Tư vấn lập di chúc thừa kế.

• Luật sư tư vấn di chúc.

• Lập di chúc để lại nhà đất cho con.

• Thủ tục công chứng di chúc.

• Tranh chấp di chúc thừa kế.

• Luật sư Bùi Thị Mai – Công ty Luật Dragon.

Căn cứ pháp lý: Bộ luật Dân sự năm 2015, đặc biệt các Điều 624–644 về thừa kế theo di chúc.