Tuy nhiên, trong quá trình hoạt động, không ít doanh nghiệp phát sinh tranh chấp liên quan đến quyền biểu quyết, phân chia lợi nhuận, chuyển nhượng cổ phần, quản lý tài sản và quyền tham gia điều hành công ty.
Nhiều cổ đông góp vốn nhưng chưa hiểu rõ quyền lợi của mình, không biết được tham gia quyết định những vấn đề nào, có quyền yêu cầu cung cấp tài liệu hay không, khi nào được nhận cổ tức và phải chịu trách nhiệm như thế nào đối với hoạt động của công ty.
Việc nắm rõ quyền và nghĩa vụ của cổ đông không chỉ giúp bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư mà còn góp phần xây dựng hệ thống quản trị doanh nghiệp minh bạch, hạn chế tranh chấp nội bộ.
Công ty Luật Dragon cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật doanh nghiệp, hỗ trợ cổ đông và công ty cổ phần giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến góp vốn, quản trị, chuyển nhượng cổ phần và tranh chấp cổ đông.
1. Cơ sở pháp lý về quyền và nghĩa vụ của cổ đông công ty cổ phần
Quyền và nghĩa vụ của cổ đông công ty cổ phần được quy định chủ yếu tại Luật Doanh nghiệp năm 2020, đã được sửa đổi, bổ sung, trong đó có Luật số 76/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.
Theo quy định pháp luật, công ty cổ phần có vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần. Người sở hữu cổ phần được gọi là cổ đông.
Cổ đông có thể là cá nhân hoặc tổ chức. Công ty cổ phần phải có tối thiểu 03 cổ đông và không hạn chế số lượng tối đa.
Về nguyên tắc, cổ đông chỉ chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp, trừ những trường hợp pháp luật có quy định trách nhiệm khác.
2. Các loại cổ đông trong công ty cổ phần
Tùy thuộc vào loại cổ phần sở hữu, cổ đông có thể được phân thành các nhóm sau:
Cổ đông phổ thông: Là người sở hữu cổ phần phổ thông. Đây là loại cổ phần bắt buộc phải có trong công ty cổ phần. Cổ đông phổ thông có các quyền cơ bản về biểu quyết, nhận cổ tức, chuyển nhượng cổ phần và tham gia quản trị công ty theo quy định.
Cổ đông ưu đãi biểu quyết: Là người sở hữu cổ phần có số phiếu biểu quyết nhiều hơn cổ phần phổ thông theo quy định. Loại cổ phần này có những hạn chế nhất định về chuyển nhượng.
Cổ đông ưu đãi cổ tức: Là người sở hữu cổ phần được trả cổ tức với mức cao hơn hoặc ổn định hơn so với cổ phần phổ thông theo điều kiện phát hành.
Cổ đông ưu đãi hoàn lại: Là người sở hữu cổ phần được công ty hoàn lại vốn góp theo yêu cầu hoặc theo các điều kiện ghi tại cổ phiếu và Điều lệ công ty.
Mỗi loại cổ phần có quyền và nghĩa vụ khác nhau. Vì vậy, trước khi đầu tư, nhà đầu tư cần nghiên cứu kỹ Điều lệ, phương án phát hành và các điều kiện liên quan.
3. Quyền của cổ đông phổ thông trong công ty cổ phần
Theo Điều 115 Luật Doanh nghiệp, cổ đông phổ thông có nhiều quyền quan trọng nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình.
3.1. Quyền tham dự và biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông
Cổ đông có quyền tham dự, phát biểu ý kiến tại cuộc họp Đại hội đồng cổ đông và thực hiện quyền biểu quyết trực tiếp hoặc thông qua người đại diện theo ủy quyền.
Mỗi cổ phần phổ thông tương ứng với một phiếu biểu quyết.
Thông qua quyền này, cổ đông có thể tham gia quyết định những vấn đề quan trọng như:
-
Thông qua định hướng phát triển công ty.
-
Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm thành viên Hội đồng quản trị.
-
Thông qua báo cáo tài chính hằng năm.
-
Quyết định mức cổ tức hằng năm.
-
Sửa đổi, bổ sung Điều lệ công ty.
-
Quyết định tổ chức lại hoặc giải thể doanh nghiệp.
-
Quyết định những vấn đề thuộc thẩm quyền của Đại hội đồng cổ đông.
3.2. Quyền nhận cổ tức
Cổ đông có quyền nhận cổ tức theo quyết định của Đại hội đồng cổ đông và quy định pháp luật.
Tuy nhiên, không phải cứ sở hữu cổ phần là đương nhiên được nhận cổ tức trong mọi trường hợp.
Việc trả cổ tức phải đáp ứng các điều kiện theo Luật Doanh nghiệp, bao gồm hoàn thành nghĩa vụ thuế và nghĩa vụ tài chính khác, trích lập các quỹ và bù đắp lỗ theo quy định; đồng thời bảo đảm thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản đến hạn sau khi trả cổ tức.
3.3. Quyền ưu tiên mua cổ phần mới
Khi công ty phát hành thêm cổ phần phổ thông để tăng vốn, cổ đông phổ thông được ưu tiên mua cổ phần mới tương ứng với tỷ lệ sở hữu cổ phần phổ thông của mình, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Quyền này giúp cổ đông có cơ hội duy trì tỷ lệ sở hữu và hạn chế nguy cơ bị giảm tỷ lệ biểu quyết khi công ty tăng vốn.
3.4. Quyền chuyển nhượng cổ phần
Về nguyên tắc, cổ đông phổ thông được tự do chuyển nhượng cổ phần cho người khác.
Tuy nhiên, pháp luật có quy định một số trường hợp hạn chế, đặc biệt là cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập trong thời hạn 03 năm kể từ ngày công ty được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Ngoài ra, cổ đông cần lưu ý các hạn chế chuyển nhượng theo pháp luật chuyên ngành và Điều lệ công ty trong phạm vi pháp luật cho phép.
3.5. Quyền tiếp cận thông tin và tài liệu công ty
Cổ đông phổ thông có quyền xem xét, tra cứu và trích lục thông tin về tên, địa chỉ liên lạc của mình trong danh sách cổ đông có quyền biểu quyết; yêu cầu sửa đổi thông tin không chính xác.
Cổ đông còn có quyền xem xét, tra cứu, trích lục hoặc sao chụp Điều lệ công ty, biên bản họp và nghị quyết Đại hội đồng cổ đông.
Đây là quyền quan trọng giúp cổ đông theo dõi hoạt động quản trị và bảo vệ quyền lợi khi có dấu hiệu vi phạm.
3.6. Quyền nhận tài sản khi công ty giải thể hoặc phá sản
Khi công ty giải thể hoặc phá sản, cổ đông được nhận phần tài sản còn lại tương ứng với tỷ lệ sở hữu cổ phần theo quy định.
Tuy nhiên, việc phân chia chỉ được thực hiện sau khi thanh toán các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản theo thứ tự ưu tiên pháp luật quy định.
4. Quyền của cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 5% cổ phần phổ thông
Theo khoản 2 Điều 115 Luật Doanh nghiệp, cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 05% tổng số cổ phần phổ thông trở lên, hoặc một tỷ lệ thấp hơn theo Điều lệ công ty, có thêm các quyền quan trọng:
-
Xem xét, tra cứu, trích lục sổ biên bản, nghị quyết và quyết định của Hội đồng quản trị.
-
Xem xét báo cáo tài chính giữa năm và hằng năm.
-
Xem xét báo cáo của Ban kiểm soát.
-
Tiếp cận các hợp đồng, giao dịch phải thông qua Hội đồng quản trị và tài liệu khác, trừ tài liệu liên quan đến bí mật thương mại, bí mật kinh doanh.
-
Yêu cầu triệu tập họp Đại hội đồng cổ đông khi có căn cứ luật định.
-
Yêu cầu Ban kiểm soát kiểm tra những vấn đề cụ thể liên quan đến quản lý, điều hành công ty.
Đặc biệt, cổ đông hoặc nhóm cổ đông đủ điều kiện có thể yêu cầu triệu tập họp Đại hội đồng cổ đông khi Hội đồng quản trị vi phạm nghiêm trọng quyền của cổ đông, nghĩa vụ của người quản lý hoặc ra quyết định vượt quá thẩm quyền.
5. Nghĩa vụ của cổ đông công ty cổ phần
Bên cạnh các quyền lợi, cổ đông cũng phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo Điều 119 Luật Doanh nghiệp.
Thứ nhất, thanh toán đầy đủ và đúng hạn số cổ phần cam kết mua.
Cổ đông phải thực hiện nghĩa vụ góp vốn theo cam kết. Việc không thanh toán đủ và đúng hạn có thể dẫn đến mất quyền đối với số cổ phần chưa thanh toán và những hậu quả pháp lý khác.
Thứ hai, không được tự ý rút vốn đã góp.
Cổ đông không được rút vốn đã góp bằng cổ phần phổ thông ra khỏi công ty dưới mọi hình thức, trừ trường hợp được công ty hoặc người khác mua lại cổ phần.
Nếu rút vốn trái pháp luật, cổ đông và người có lợi ích liên quan có thể phải liên đới chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản và thiệt hại phát sinh trong phạm vi luật định.
Thứ ba, tuân thủ Điều lệ và quy chế quản lý nội bộ.
Cổ đông phải thực hiện đúng các quy định về quản trị, tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp.
Thứ tư, chấp hành nghị quyết và quyết định hợp pháp của Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị.
Cổ đông cần tôn trọng các quyết định được ban hành đúng thẩm quyền và trình tự pháp luật.
Thứ năm, bảo mật thông tin doanh nghiệp.
Cổ đông phải sử dụng thông tin được cung cấp đúng mục đích để thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình; không được phát tán hoặc sao gửi trái quy định.
6. Cổ đông có quyền khởi kiện người quản lý công ty không?
Đây là vấn đề được nhiều cổ đông quan tâm khi phát hiện người quản lý có dấu hiệu lạm dụng quyền hạn, sử dụng tài sản công ty vì lợi ích cá nhân hoặc gây thiệt hại cho doanh nghiệp.
Theo Điều 166 Luật Doanh nghiệp, cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu ít nhất 01% tổng số cổ phần phổ thông có quyền tự mình hoặc nhân danh công ty khởi kiện thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc trong những trường hợp luật định.
Các trường hợp có thể bao gồm:
-
Vi phạm trách nhiệm của người quản lý công ty.
-
Không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ được giao.
-
Lạm dụng chức vụ để tư lợi.
-
Sử dụng trái phép thông tin, bí quyết kinh doanh hoặc tài sản công ty.
-
Gây thiệt hại cho công ty hoặc bên thứ ba thuộc trường hợp pháp luật quy định.
Việc khởi kiện cần có căn cứ, tài liệu chứng minh và thực hiện theo trình tự, thủ tục tố tụng dân sự.
7. Những tranh chấp thường gặp giữa các cổ đông
Trong thực tế, tranh chấp cổ đông có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân:
-
Tranh chấp về tỷ lệ góp vốn và quyền sở hữu cổ phần.
-
Tranh chấp quyền biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông.
-
Không thống nhất việc phân chia lợi nhuận, cổ tức.
-
Tranh chấp về chuyển nhượng cổ phần.
-
Mâu thuẫn trong việc bổ nhiệm, miễn nhiệm người quản lý.
-
Không minh bạch trong hoạt động tài chính và quản trị.
-
Nghi ngờ người quản lý sử dụng tài sản công ty sai mục đích.
-
Tranh chấp liên quan đến quyền tiếp cận thông tin.
Để hạn chế tranh chấp, doanh nghiệp cần xây dựng Điều lệ rõ ràng, quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của cổ đông, quy trình biểu quyết, chuyển nhượng cổ phần và cơ chế giải quyết bất đồng.
8. Công ty Luật Dragon tư vấn quyền và nghĩa vụ của cổ đông công ty cổ phần
Công ty Luật Dragon cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý doanh nghiệp, hỗ trợ cổ đông, nhà đầu tư và công ty cổ phần giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến quản trị và hoạt động kinh doanh.
Các nội dung tư vấn gồm:
-
Tư vấn quyền và nghĩa vụ của cổ đông.
-
Tư vấn góp vốn và chuyển nhượng cổ phần.
-
Tư vấn quyền biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông.
-
Tư vấn quyền tiếp cận thông tin doanh nghiệp.
-
Soạn thảo và rà soát Điều lệ công ty.
-
Tư vấn tổ chức họp Đại hội đồng cổ đông.
-
Tư vấn tranh chấp giữa các cổ đông.
-
Tư vấn khởi kiện người quản lý vi phạm nghĩa vụ.
-
Tư vấn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cổ đông.
-
Tư vấn pháp lý thường xuyên cho công ty cổ phần.
Với từng trường hợp cụ thể, luật sư sẽ nghiên cứu hồ sơ, tỷ lệ sở hữu cổ phần, Điều lệ công ty và các tài liệu liên quan để đưa ra phương án phù hợp.
9. Liên hệ Công ty Luật Dragon để được tư vấn pháp luật doanh nghiệp
Hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của cổ đông là điều kiện quan trọng để bảo vệ khoản đầu tư, hạn chế tranh chấp và bảo đảm hoạt động công ty cổ phần minh bạch, đúng pháp luật.
Nếu đang gặp vướng mắc về góp vốn, chuyển nhượng cổ phần, quyền biểu quyết, phân chia cổ tức hoặc tranh chấp nội bộ, cổ đông và doanh nghiệp nên chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ luật sư.
CÔNG TY LUẬT DRAGON – LUÔN ĐỒNG HÀNH CÙNG QUÝ KHÁCH
-
Địa chỉ: Phòng 08, tầng 09, Vinaconex Diamond Tower, số 459C Bạch Mai, phường Bạch Mai, thành phố Hà Nội.
-
Tổng đài tư vấn: 1900.599.979
-
Email: dragonlawfirm@gmail.com
-
Website: www.congtyluatdragon.com
CÔNG TY LUẬT DRAGON – TƯ VẤN PHÁP LÝ DOANH NGHIỆP, BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỔ ĐÔNG, HẠN CHẾ TRANH CHẤP VÀ ĐỒNG HÀNH CÙNG DOANH NGHIỆP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG!


