Vậy di chúc viết tay có hợp pháp không? Di chúc không công chứng có hiệu lực không? Khi nào di chúc bị tuyên vô hiệu? Cha mẹ có quyền truất quyền thừa kế của con không? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về di chúc và hiệu lực của di chúc.

Di chúc là gì?

Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.

Thông qua di chúc, người có tài sản được quyền quyết định:

• Ai là người được hưởng tài sản.
• Mỗi người được hưởng bao nhiêu.
• Giao nghĩa vụ cho người thừa kế.
• Chỉ định người quản lý di sản.
• Chỉ định người quản lý việc phân chia di sản.
• Truất quyền hưởng di sản của một hoặc nhiều người theo quy định của pháp luật.

Di chúc chỉ phát sinh hiệu lực khi người lập di chúc qua đời và đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.

Điều kiện để di chúc có hiệu lực

Không phải cứ có một tờ giấy ghi ý chí của người chết là được coi là di chúc hợp pháp.

Một bản di chúc hợp pháp phải đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:

Người lập di chúc minh mẫn

Người lập di chúc phải:

• Có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
• Minh mẫn, sáng suốt.
• Không bị bệnh tâm thần làm mất khả năng nhận thức.
• Không bị lừa dối.
• Không bị đe dọa.
• Không bị cưỡng ép.

Đây là điều kiện quan trọng nhất.

Nội dung không trái pháp luật

Di chúc không được:

• Vi phạm điều cấm của luật.
• Trái đạo đức xã hội.
• Chuyển giao tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình.

Hình thức đúng quy định

Di chúc có thể được lập:

• Bằng văn bản.
• Có người làm chứng.
• Không có người làm chứng.
• Có công chứng.
• Có chứng thực.
• Hoặc di chúc miệng trong trường hợp đặc biệt.

Di chúc viết tay có hợp pháp không?

Đây là câu hỏi được rất nhiều người quan tâm.

Câu trả lời là:

Có.

Pháp luật Việt Nam không bắt buộc di chúc phải đánh máy hay công chứng.

Di chúc viết tay vẫn hợp pháp nếu:

• Người lập hoàn toàn minh mẫn.
• Nội dung không trái luật.
• Ghi rõ ngày tháng năm.
• Có chữ ký hoặc điểm chỉ.
• Thể hiện rõ ý chí.

Tuy nhiên, trên thực tế, di chúc viết tay là loại dễ phát sinh tranh chấp nhất vì:

• Khó giám định chữ viết.
• Dễ bị nghi giả mạo.
• Dễ bị cho rằng bị ép buộc.

Vì vậy, nếu tài sản có giá trị lớn, nên công chứng để hạn chế tranh chấp.

Di chúc không công chứng có giá trị không?

Nhiều người cho rằng không công chứng thì di chúc vô hiệu.

Đây là quan niệm chưa chính xác.

Theo Bộ luật Dân sự, di chúc không công chứng vẫn có giá trị pháp lý nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức.

Việc công chứng chỉ giúp:

• Chứng minh người lập minh mẫn.
• Hạn chế giả mạo.
• Giảm nguy cơ tranh chấp.
• Thuận lợi khi khai nhận di sản.

Do đó, công chứng không phải là điều kiện bắt buộc trong mọi trường hợp.

Khi nào di chúc bị tuyên vô hiệu?

Một bản di chúc có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu toàn bộ hoặc một phần nếu thuộc các trường hợp sau:

Người lập không minh mẫn

Ví dụ:

• Mất trí nhớ.
• Bệnh tâm thần.
• Không nhận thức được hành vi.

Bị ép buộc

Nếu chứng minh được người lập bị:

• Đe dọa.
• Ép ký.
• Cưỡng ép.

Di chúc sẽ không được công nhận.

Giả mạo chữ ký

Nếu chữ ký bị giả hoặc bị sửa chữa nội dung.

Không đúng hình thức

Ví dụ:

• Thiếu chữ ký.
• Thiếu người làm chứng khi luật yêu cầu.
• Không ghi ngày tháng.

Nội dung trái pháp luật

Ví dụ:

• Để lại tài sản không thuộc quyền sở hữu.
• Chia tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ.

Người già lập di chúc nhưng bị nghi ép buộc phải làm sao?

Đây là nguyên nhân dẫn đến rất nhiều vụ kiện.

Để hạn chế tranh chấp, người lập di chúc nên:

• Lập tại Văn phòng công chứng.
• Có bác sĩ xác nhận sức khỏe nếu tuổi cao.
• Ghi hình quá trình lập di chúc.
• Có người làm chứng khách quan.
• Không để người hưởng di sản trực tiếp tham gia soạn thảo.

Nếu sau này phát sinh tranh chấp, đây sẽ là chứng cứ rất quan trọng chứng minh người lập hoàn toàn tự nguyện.

Di chúc chỉ cho một người hưởng có hợp pháp?

Có.

Pháp luật tôn trọng quyền định đoạt tài sản của cá nhân.

Người lập di chúc có quyền:

• Cho toàn bộ tài sản cho một người.
• Cho tổ chức.
• Cho người ngoài gia đình.
• Làm từ thiện.

Tuy nhiên, vẫn có trường hợp pháp luật bảo vệ người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc, chẳng hạn:

• Con chưa thành niên.
• Cha mẹ già không còn khả năng lao động.
• Vợ hoặc chồng không có khả năng lao động.
• Con thành niên nhưng mất khả năng lao động.

Những người này có thể vẫn được hưởng một phần di sản theo quy định của pháp luật.

Có thể kiện hủy di chúc không?

Có.

Người có quyền lợi liên quan có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên:

• Di chúc vô hiệu.
• Hủy một phần di chúc.
• Hủy toàn bộ di chúc.

Các căn cứ thường gặp gồm:

• Bị giả chữ ký.
• Bị ép buộc.
• Người lập không minh mẫn.
• Vi phạm hình thức.
• Giả mạo người làm chứng.

Tòa án sẽ xem xét toàn bộ chứng cứ trước khi đưa ra phán quyết.

Người làm chứng di chúc cần điều kiện gì?

Không phải ai cũng được làm chứng.

Người làm chứng phải:

• Đủ năng lực hành vi dân sự.
• Không phải người hưởng di sản.
• Không phải người có quyền, nghĩa vụ liên quan đến nội dung di chúc.
• Không thuộc trường hợp bị hạn chế theo quy định của pháp luật.

Việc lựa chọn người làm chứng khách quan sẽ giúp tăng giá trị chứng minh của di chúc.

Di chúc miệng có được pháp luật công nhận?

Có, nhưng chỉ trong trường hợp đặc biệt.

Di chúc miệng thường được lập khi:

• Người lập đang cận kề cái chết.
• Không thể lập bằng văn bản.

Để được công nhận, di chúc miệng phải đáp ứng các điều kiện luật định, bao gồm việc có người làm chứng và được ghi chép, xác nhận theo đúng trình tự trong thời hạn pháp luật quy định.

Nếu người lập vẫn còn sống và có điều kiện lập di chúc bằng văn bản sau đó, thì nên lập lại bằng văn bản để bảo đảm tính pháp lý và hạn chế tranh chấp.

Sửa đổi di chúc nhiều lần thì bản nào có hiệu lực?

Người lập di chúc có quyền:

• Sửa đổi.
• Bổ sung.
• Thay thế.
• Hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào.

Nếu có nhiều bản di chúc thì:

Bản di chúc được lập sau cùng và hợp pháp sẽ có hiệu lực.

Vì vậy, người lập nên ghi rõ thời gian lập và nội dung thay thế để tránh mâu thuẫn giữa các bản di chúc.

Cha mẹ có quyền truất quyền thừa kế của con không?

Có.

Người lập di chúc có quyền truất quyền hưởng di sản của một hoặc nhiều người thừa kế theo pháp luật.

Tuy nhiên, quyền này không phải lúc nào cũng tuyệt đối. Trong một số trường hợp, pháp luật vẫn bảo vệ người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc, như:

• Con chưa thành niên.
• Con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động.
• Vợ hoặc chồng không có khả năng lao động.
• Cha, mẹ không có khả năng lao động.

Do đó, việc truất quyền thừa kế cần được xem xét kỹ lưỡng để bảo đảm phù hợp với quy định của pháp luật.

Những lưu ý để hạn chế tranh chấp về di chúc

Để tránh phát sinh tranh chấp kéo dài, người lập di chúc nên:

• Lập di chúc khi còn minh mẫn, khỏe mạnh.
• Ghi rõ thông tin người hưởng di sản và tài sản để lại.
• Mô tả chính xác tài sản, đặc biệt là bất động sản.
• Công chứng hoặc chứng thực nếu điều kiện cho phép.
• Lựa chọn người làm chứng khách quan.
• Lưu giữ di chúc tại nơi an toàn hoặc gửi tại tổ chức hành nghề công chứng.
• Cập nhật di chúc khi có thay đổi về tài sản hoặc quan hệ gia đình.
• Tham khảo ý kiến luật sư để bảo đảm nội dung phù hợp quy định pháp luật.

Kết luận

Di chúc là công cụ pháp lý quan trọng giúp mỗi cá nhân chủ động định đoạt tài sản của mình và hạn chế tranh chấp giữa các thành viên trong gia đình. Tuy nhiên, chỉ những bản di chúc đáp ứng đầy đủ điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức theo quy định của Bộ luật Dân sự mới có giá trị pháp lý.

Nếu bạn đang có nhu cầu lập di chúc, xem xét hiệu lực của di chúc hoặc giải quyết tranh chấp thừa kế, việc tham khảo ý kiến luật sư ngay từ đầu sẽ giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, đồng thời giảm thiểu rủi ro phát sinh trong quá trình phân chia di sản.

CÔNG TY LUẬT DRAGON – LUÔN ĐỒNG HÀNH CÙNG QUÝ KHÁCH!

Trụ sở chính: Phòng 08, tầng 09, Tòa nhà VINACONEX DIAMOND TOWER, số 459C Bạch Mai, phường Bạch Mai, thành phố Hà Nội.

Văn phòng Long Biên: Số 22 ngõ 29 Phố Trạm, phường Long Biên, thành phố Hà Nội.

Chi nhánh Hải Phòng: Phòng 5.5, Tòa nhà Khánh Hội, lô 2/3C đường Lê Hồng Phong, phường Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng.

Tổng đài tư vấn: 1900.599.979

Hotline: 0983.019.109 (Luật sư Nguyễn Minh Long – Giám đốc)

Email: dragonlawfirm@gmail.com

Website: www.luatsubaochua.vn | www.congtyluatdragon.com

Luật sư Dragon sẵn sàng hỗ trợ khách hàng trong các lĩnh vực: lập di chúc, tư vấn thừa kế, phân chia di sản, giải quyết tranh chấp đất đai, đại diện tham gia tố tụng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng tại Tòa án.