Trong thực tiễn giao dịch dân sự, việc các bên xác lập và thực hiện hợp đồng là hoạt động phổ biến, diễn ra hằng ngày trong nhiều lĩnh vực khác nhau như mua bán, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, cho thuê, thế chấp, tặng cho tài sản, hợp tác kinh doanh... Tuy nhiên, không phải mọi hợp đồng được ký kết đều có giá trị pháp lý. Một trong những nguyên nhân dẫn đến việc hợp đồng bị tuyên vô hiệu khá phổ biến hiện nay là vi phạm về hình thức hợp đồng. Vậy hợp đồng vô hiệu do vi phạm về hình thức hợp đồng khi nào theo quy định của pháp luật hiện hành? Cùng Công ty Luật Dragon tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau.

Cơ sở pháp lý liên quan đến hình thức của hợp đồng

Căn cứ Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015, một giao dịch dân sự được công nhận là hợp pháp khi đáp ứng đủ ba điều kiện:

1. Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp.

2. Chủ thể tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện.

3. Mục đích và nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

4. Hình thức của giao dịch dân sự phải phù hợp với quy định của luật trong trường hợp pháp luật có quy định.

Như vậy, hình thức của hợp đồng là một trong những điều kiện không thể bỏ qua. Hình thức có thể là bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể, tùy theo quy định pháp luật đối với từng loại hợp đồng cụ thể.

Đối với các giao dịch bắt buộc phải lập thành văn bản, phải có công chứng, chứng thực, đăng ký hoặc xin phép theo quy định của pháp luật mà các bên không tuân thủ, thì giao dịch đó có thể bị Tòa án tuyên bố vô hiệu.

Khi nào hợp đồng bị vô hiệu do vi phạm về hình thức?

Theo quy định tại Điều 129 Bộ luật Dân sự năm 2015, hợp đồng sẽ bị vô hiệu khi vi phạm điều kiện về hình thức mà pháp luật quy định là điều kiện có hiệu lực của giao dịch, trừ trường hợp các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì Tòa án có thể công nhận hiệu lực của hợp đồng.

Cụ thể, các trường hợp phổ biến dẫn đến vô hiệu do vi phạm về hình thức bao gồm:

• Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất không lập thành văn bản có công chứng, chứng thực theo quy định của Luật Đất đai.

• Hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất không đăng ký giao dịch bảo đảm tại cơ quan có thẩm quyền.

• Hợp đồng tặng cho bất động sản không lập thành văn bản có công chứng, chứng thực.

• Hợp đồng ủy quyền không lập thành văn bản đối với những trường hợp pháp luật yêu cầu.

• Các hợp đồng khác mà pháp luật chuyên ngành quy định cụ thể về hình thức bắt buộc.

Ví dụ: Ông A và ông B thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng một mảnh đất trị giá 2 tỷ đồng bằng giấy viết tay, không có công chứng, chứng thực. Sau đó, xảy ra tranh chấp. Trong trường hợp này, Tòa án có thể tuyên hợp đồng chuyển nhượng vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức theo Luật Đất đai 2013.

Ý nghĩa của việc tuân thủ hình thức hợp đồng

Hình thức hợp đồng mang nhiều ý nghĩa pháp lý quan trọng:

• Đảm bảo tính xác thực của giao dịch, giúp cơ quan nhà nước dễ dàng kiểm tra, quản lý.

• Bảo vệ quyền lợi của các bên khi xảy ra tranh chấp, vì hợp đồng bằng văn bản có giá trị chứng cứ rõ ràng.

• Hạn chế rủi ro pháp lý như hợp đồng bị vô hiệu, không được pháp luật bảo vệ.

• Góp phần minh bạch hóa các giao dịch, đặc biệt là trong lĩnh vực đất đai, bất động sản, tài chính.

Hậu quả pháp lý khi hợp đồng bị tuyên vô hiệu do vi phạm hình thức

Khi hợp đồng bị tuyên vô hiệu, giao dịch được coi là không có hiệu lực ngay từ thời điểm xác lập. Các hậu quả pháp lý được quy định tại Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, cụ thể:

• Các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.

• Nếu không thể hoàn trả được bằng hiện vật thì phải hoàn trả bằng tiền.

• Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường.

• Quyền lợi của người thứ ba ngay tình có thể được pháp luật bảo vệ trong một số trường hợp.

Ví dụ: Nếu hai bên đã thực hiện chuyển nhượng quyền sử dụng đất bằng giấy viết tay nhưng sau đó bị tuyên vô hiệu, bên nhận chuyển nhượng có thể phải trả lại đất, bên chuyển nhượng phải hoàn lại số tiền đã nhận. Nếu bên nào gây thiệt hại thì phải bồi thường.

Ngoại lệ được công nhận hiệu lực của hợp đồng vi phạm hình thức

Pháp luật dân sự cũng có quy định linh hoạt nhằm bảo vệ lợi ích thực tế của các bên. Theo khoản 2 Điều 129 Bộ luật Dân sự, nếu các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì một bên hoặc các bên có quyền yêu cầu Tòa án công nhận hiệu lực của hợp đồng.

Quy định này nhằm tránh trường hợp lợi dụng vi phạm hình thức để trốn tránh nghĩa vụ đã thực hiện gần như hoàn tất. Tuy nhiên, để được Tòa án công nhận, bên yêu cầu phải có đầy đủ chứng cứ chứng minh việc thực hiện nghĩa vụ (như biên lai thanh toán, bàn giao tài sản, xác nhận thực hiện nghĩa vụ…).

Khuyến nghị khi soạn thảo và ký kết hợp đồng

Để tránh rủi ro hợp đồng bị tuyên vô hiệu do vi phạm về hình thức, các cá nhân, tổ chức nên lưu ý:

• Nắm rõ quy định pháp luật đối với từng loại hợp đồng cụ thể, đặc biệt là các loại hợp đồng bắt buộc phải lập thành văn bản, công chứng, chứng thực.

• Thực hiện đúng, đầy đủ các thủ tục pháp lý về công chứng, chứng thực, đăng ký khi giao kết hợp đồng.

• Lưu giữ bản gốc hợp đồng và các tài liệu liên quan để làm chứng cứ khi cần.

• Khi giao dịch phức tạp, giá trị lớn, nên tham khảo ý kiến tư vấn từ luật sư chuyên môn để đảm bảo tính pháp lý.

Vai trò của luật sư trong việc kiểm tra và xử lý hợp đồng vô hiệu

Trong thực tế, nhiều trường hợp các bên không nắm rõ quy định pháp luật dẫn đến việc hợp đồng bị tuyên vô hiệu, gây thiệt hại lớn về tài sản và thời gian. Luật sư có vai trò quan trọng trong:

• Tư vấn hình thức hợp đồng phù hợp với quy định pháp luật.

• Soát xét nội dung và thủ tục pháp lý để đảm bảo hợp đồng có hiệu lực.

• Đại diện cho khách hàng tham gia giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi hợp đồng bị vô hiệu.

• Hỗ trợ thực hiện thủ tục công chứng, chứng thực, đăng ký giao dịch để đảm bảo tính pháp lý của hợp đồng.

Việc xác lập và thực hiện hợp đồng đúng quy định về hình thức là yêu cầu quan trọng nhằm đảm bảo giá trị pháp lý và tránh rủi ro tranh chấp. Khi có thắc mắc về hợp đồng vô hiệu do vi phạm về hình thức hợp đồng khi nào, các cá nhân, tổ chức nên chủ động tìm hiểu pháp luật hoặc liên hệ với công ty luật sư uy tín tại Hà Nội, thuê luật sư giỏi tại Hà Nội để được tư vấn và hỗ trợ cụ thể.

Công ty Luật Dragon với nhiều năm kinh nghiệm trong tư vấn và giải quyết tranh chấp dân sự, hợp đồng sẵn sàng đồng hành cùng quý khách hàng.

📍 Công ty Luật Dragon
🏢 Trụ sở: Phòng 08 tầng 09, Tòa nhà VINACONEX DIAMOND TOWER, 459C Bạch Mai, phường Bạch Mai, Hà Nội
📞 Hotline: 1900 599 979 / 0974 422 331
📧 Email: dragonlawfirm@gmail.com
🌐 Website: https://congtyluatdragon.com