Khi bản thân hoặc người thân bị khởi tố, bắt giữ hoặc liên quan đến một vụ án hình sự, nhiều gia đình rơi vào hoàn cảnh khó khăn, không đủ khả năng chi trả chi phí thuê luật sư. Trong tình huống này, câu hỏi thường được đặt ra là: Không có tiền thuê luật sư thì có được trợ giúp pháp lý miễn phí không? Ai được hưởng chính sách này và thủ tục yêu cầu như thế nào?

Pháp luật Việt Nam có cơ chế trợ giúp pháp lý miễn phí nhằm bảo đảm những người thuộc diện được hưởng chính sách có thể tiếp cận dịch vụ pháp lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp không có tiền thuê luật sư đều tự động được trợ giúp pháp lý miễn phí.

1. Không có tiền thuê luật sư có được trợ giúp pháp lý miễn phí không?

Câu trả lời là có thể được, nếu thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý theo quy định pháp luật.

Theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong vụ việc thuộc phạm vi được pháp luật quy định.

Trong lĩnh vực hình sự, người đủ điều kiện có thể được trợ giúp pháp lý bằng hình thức tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật hoặc các hình thức phù hợp khác theo quy định.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với người bị buộc tội, người bị hại và những người có quyền lợi liên quan nhưng gặp khó khăn về tài chính hoặc thuộc nhóm cần được Nhà nước bảo vệ.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc không có thu nhập, không có tài sản hoặc không đủ tiền thuê luật sư không phải lúc nào cũng là căn cứ độc lập để được trợ giúp pháp lý miễn phí. Người yêu cầu cần đáp ứng điều kiện về đối tượng và vụ việc theo quy định pháp luật.

2. Những ai được trợ giúp pháp lý miễn phí trong vụ án hình sự?

Theo Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, các nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý bao gồm những nhóm luật định như người có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo, trẻ em, người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và một số nhóm đối tượng khác.

Trong vụ án hình sự, cần đặc biệt lưu ý các trường hợp sau:

Thứ nhất, người thuộc hộ nghèo.

Người thuộc hộ nghèo có thể được trợ giúp pháp lý miễn phí nếu đáp ứng các điều kiện của Luật Trợ giúp pháp lý và vụ việc thuộc phạm vi trợ giúp pháp lý.

Thứ hai, trẻ em.

Trẻ em là đối tượng được trợ giúp pháp lý theo quy định pháp luật. Khi trẻ em liên quan đến vụ án hình sự với tư cách người bị buộc tội, người bị hại hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, cần xem xét cụ thể phạm vi hỗ trợ phù hợp.

Thứ ba, người bị buộc tội thuộc các nhóm được pháp luật quy định.

Một số trường hợp như người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, người thuộc hộ cận nghèo hoặc người có công với cách mạng có thể thuộc diện được trợ giúp pháp lý khi đáp ứng điều kiện tương ứng theo luật.

Thứ tư, người có công với cách mạng và các nhóm yếu thế khác.

Người khuyết tật có khó khăn về tài chính, người cao tuổi có khó khăn về tài chính, người nhiễm HIV có khó khăn về tài chính và một số nhóm khác cũng có thể thuộc diện được trợ giúp pháp lý theo điều kiện luật định.

Ngoài ra, pháp luật còn quy định những nhóm đối tượng cụ thể khác, tùy theo hoàn cảnh và tính chất vụ việc.

Vì vậy, nếu gia đình đang gặp khó khăn và không đủ khả năng thuê luật sư, nên liên hệ Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tại địa phương để được kiểm tra điều kiện thụ hưởng.

3. Người bị bắt hoặc bị khởi tố có được chỉ định luật sư miễn phí không?

Ngoài chính sách trợ giúp pháp lý, pháp luật tố tụng hình sự còn có cơ chế chỉ định người bào chữa trong những trường hợp bắt buộc.

Theo Điều 76 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải chỉ định người bào chữa nếu người bị buộc tội, người đại diện hoặc người thân thích của họ không mời người bào chữa trong các trường hợp luật định, đáng chú ý gồm:

• Bị can, bị cáo bị buộc tội về tội mà Bộ luật Hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt là 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình.

• Người bị buộc tội là người dưới 18 tuổi.

• Người bị buộc tội có nhược điểm về thể chất mà không thể tự bào chữa; người có nhược điểm về tâm thần hoặc là người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi theo điều kiện luật định.

Đây là cơ chế bảo đảm quyền bào chữa trong những trường hợp đặc biệt, không hoàn toàn đồng nhất với thủ tục trợ giúp pháp lý theo Luật Trợ giúp pháp lý.

Do đó, nếu người thân bị bắt hoặc khởi tố trong một vụ án nghiêm trọng, gia đình nên tìm hiểu ngay việc chỉ định người bào chữa và thông báo cho cơ quan tiến hành tố tụng về nhu cầu được hỗ trợ.

Không nên cho rằng chưa có tiền thuê luật sư thì phải chờ đến khi có đủ tiền mới tìm cách bảo vệ quyền lợi.

4. Thủ tục yêu cầu trợ giúp pháp lý miễn phí như thế nào?

Để đề nghị trợ giúp pháp lý, người có nhu cầu có thể liên hệ Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tại tỉnh, thành phố nơi thuận tiện tiếp nhận yêu cầu.

Thông thường, người yêu cầu cần chuẩn bị những giấy tờ sau, tùy từng trường hợp:

• Giấy tờ chứng minh tư cách của người yêu cầu, chẳng hạn căn cước hoặc giấy tờ hợp pháp tương ứng.

• Giấy tờ chứng minh thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý, nếu pháp luật yêu cầu.

• Tài liệu liên quan đến vụ án hình sự như giấy triệu tập, quyết định khởi tố, tài liệu tố tụng hoặc thông tin về cơ quan đang giải quyết vụ việc.

• Đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý hoặc thông tin cần thiết theo hướng dẫn của cơ quan tiếp nhận.

Người yêu cầu có thể trình bày rõ hoàn cảnh, tư cách tố tụng, giai đoạn giải quyết vụ án và nhu cầu cần luật sư hỗ trợ.

Cơ quan trợ giúp pháp lý sẽ xem xét điều kiện thụ hưởng, phạm vi vụ việc và thực hiện thủ tục theo quy định. Nếu thuộc diện được trợ giúp pháp lý, người thụ hưởng không phải trả tiền thù lao cho người thực hiện trợ giúp pháp lý đối với dịch vụ thuộc phạm vi được cung cấp.

5. Được trợ giúp pháp lý miễn phí có phải trả thêm chi phí không?

Về nguyên tắc, trợ giúp pháp lý được cung cấp miễn phí cho người đủ điều kiện. Người thực hiện trợ giúp pháp lý không được thu tiền thù lao từ người được trợ giúp đối với hoạt động trợ giúp pháp lý theo quy định.

Tuy nhiên, người yêu cầu cần phân biệt giữa dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí và việc chủ động ký hợp đồng thuê luật sư riêng ngoài phạm vi hỗ trợ được chấp nhận.

Nếu muốn sử dụng thêm dịch vụ pháp lý riêng, người yêu cầu cần trao đổi rõ về phạm vi công việc, chi phí và hợp đồng tương ứng.

Để tránh nhầm lẫn, hãy hỏi cơ quan tiếp nhận về những công việc được hỗ trợ miễn phí và các khoản chi phí có thể phát sinh theo quy định trong trường hợp cụ thể.

6. Công ty Luật Dragon tư vấn pháp lý trong vụ án hình sự

Khi người thân bị bắt, khởi tố hoặc phải tham gia tố tụng hình sự, gia đình nên sớm tìm hiểu quyền bào chữa, điều kiện được trợ giúp pháp lý và phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp.

Công ty Luật Dragon cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý trong lĩnh vực hình sự, hỗ trợ khách hàng tìm hiểu quy định pháp luật, quyền và nghĩa vụ tố tụng cũng như các phương án pháp lý phù hợp với từng trường hợp.

Nếu không đủ điều kiện tài chính để thuê luật sư riêng, khách hàng có thể tìm hiểu chính sách trợ giúp pháp lý miễn phí tại Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước. Việc xác định đúng điều kiện thụ hưởng ngay từ đầu giúp người có nhu cầu tiếp cận cơ chế hỗ trợ phù hợp, tránh bỏ lỡ những quyền lợi pháp luật bảo đảm.

Thông tin liên hệ Công ty Luật Dragon

• Trụ sở chính: Phòng 08, tầng 09, tòa nhà Vinaconex Diamond Tower, số 459C Bạch Mai, phường Bạch Mai, thành phố Hà Nội.

• Tổng đài tư vấn: 1900.599.979

• Email: dragonlawfirm@gmail.com

• Website: https://www.luatsubaochua.vn

• Website: https://www.congtyluatdragon.com

Công ty Luật Dragon – Luôn đồng hành cùng quý khách.

Lưu ý: Nội dung trên nhằm cung cấp thông tin pháp luật tham khảo. Việc xác định đối tượng được trợ giúp pháp lý cần căn cứ vào hồ sơ và điều kiện cụ thể theo quy định hiện hành.