Nhưng một người có chức vụ, quyền hạn nhận tiền hối lộ, tham ô tài sản hoặc lợi dụng chức vụ để gây thiệt hại rất lớn cho Nhà nước cũng có thể phải đối mặt với những mức hình phạt tù nghiêm khắc.

Vậy tại sao có những trường hợp nhìn vào mức án lại khiến nhiều người đặt câu hỏi:

“Một bên chỉ lấy tài sản trị giá vài trăm nghìn đồng, một bên nhận hối lộ hàng trăm triệu, hàng tỷ đồng hoặc gây thiệt hại rất lớn cho Nhà nước – tại sao hình phạt lại có lúc khiến người dân cảm thấy không chênh lệch nhiều?”

1. Không thể chỉ nhìn vào số tiền để so sánh mức án

Trong pháp luật hình sự, mức hình phạt không được xác định đơn thuần bằng phép tính:

Thiệt hại bao nhiêu tiền = bao nhiêu năm tù.

Tòa án phải xem xét nhiều yếu tố: tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, lỗi, vai trò của bị cáo, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, hậu quả, khả năng khắc phục hậu quả và nhiều yếu tố khác.

Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi năm 2017, quy định riêng về các tội phạm tham nhũng, chức vụ như tham ô tài sản, nhận hối lộ, lợi dụng chức vụ, quyền hạn...

2. Trộm vài trăm nghìn đồng có phải lúc nào cũng đi tù?

Không phải cứ lấy trộm một tài sản vài trăm nghìn đồng là đương nhiên bị phạt tù.

Điều 173 Bộ luật Hình sự quy định về tội trộm cắp tài sản và pháp luật cũng có những trường hợp cho phép xử lý hình sự đối với tài sản dưới mức định lượng thông thường nếu có các điều kiện luật định.

Bộ Tư pháp từng giải thích rằng BLHS 2015 đã cụ thể hóa việc xử lý hình sự đối với một số trường hợp trộm cắp tài sản có giá trị dưới mức định lượng tối thiểu, nhằm bảo vệ tài sản và phòng ngừa tội phạm.

Vì vậy, muốn đánh giá một vụ án cụ thể phải xem giá trị tài sản, nhân thân, tiền án tiền sự, phương thức thực hiện và các tình tiết khác, chứ không thể chỉ nhìn vào con số vài trăm nghìn đồng.

3. Nhận hối lộ không chỉ là “nhận tiền”

Điểm đặc biệt nguy hiểm của tội nhận hối lộ là người phạm tội thường sử dụng chính chức vụ, quyền hạn của mình để vụ lợi.

Một khoản tiền nhận trái pháp luật có thể chỉ là một phần của vấn đề.

Điều đáng lo hơn là:

Quyền lực công bị biến thành công cụ kiếm lợi cá nhân.

Một người có chức vụ nhận tiền để giải quyết công việc, bỏ qua sai phạm, tác động trái pháp luật hoặc thực hiện một quyết định có lợi cho người đưa tiền có thể làm ảnh hưởng đến hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức và quyền lợi của nhiều người.

Bộ Tư pháp xác định tham ô tài sản và nhận hối lộ là các tội thuộc nhóm tội phạm tham nhũng được quy định tại Chương XXIII BLHS.

4. Tham ô, hối lộ và gây thất thoát tài sản Nhà nước có thể tạo ra hậu quả rất lớn

Một vụ trộm tài sản vài trăm nghìn đồng thường tác động trực tiếp đến một chủ tài sản.

Trong khi đó, một hành vi tham nhũng hoặc vi phạm quy định quản lý tài sản công có thể gây hậu quả lan rộng:

• Làm thất thoát ngân sách;

• Làm thiệt hại tài sản Nhà nước;

• Làm méo mó hoạt động công vụ;

• Tạo môi trường cho lợi ích nhóm;

• Ảnh hưởng đến nhiều doanh nghiệp, người dân;

• Làm suy giảm niềm tin vào cơ quan công quyền.

Chính vì vậy, pháp luật hình sự dành những quy định riêng và nghiêm khắc đối với nhóm tội phạm tham nhũng, chức vụ.

5. Vậy tại sao có cảm giác “mức án gần tương đương”?

Đây là vấn đề cần phân tích từng bản án cụ thể.

Không thể lấy một vụ trộm vài trăm nghìn đồng và một vụ nhận hối lộ hàng tỷ đồng rồi chỉ so sánh con số năm tù để kết luận rằng pháp luật đối xử với hai hành vi như nhau.

Bởi vì mỗi tội danh có khung hình phạt riêng, trong khung đó Tòa án còn phải cân nhắc nhiều tình tiết.

Đặc biệt, với những vụ án tham nhũng, ngoài hình phạt tù còn có thể có các vấn đề về:

Thu hồi tài sản – bồi thường thiệt hại – kê biên tài sản – phạt tiền – cấm đảm nhiệm chức vụ – các hình phạt bổ sung khác.

Công tác thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế cũng là một nội dung được cơ quan tư pháp đặc biệt chú trọng.

6. Câu hỏi mà xã hội cần đặt ra

Điều người dân quan tâm không chỉ là:

“Bao nhiêu năm tù?”

Mà còn là:

“Người gây thiệt hại bao nhiêu thì phải chịu trách nhiệm tương xứng như thế nào?”

“Tài sản thất thoát có được thu hồi đầy đủ hay không?”

“Người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng quyền lực để vụ lợi có bị xử lý nghiêm tương xứng với tính chất đặc biệt của hành vi hay không?”

Đây là những vấn đề cần được nhìn nhận trên cả ba phương diện:

Hình phạt – tính răn đe – khả năng thu hồi tài sản.

QUAN ĐIỂM CỦA LUẬT SƯ

Không nên đánh đồng mọi hành vi chiếm đoạt tài sản.

Một vụ trộm tài sản nhỏ và một vụ lợi dụng chức vụ để nhận hối lộ hoặc gây thất thoát tài sản Nhà nước có bản chất pháp lý, khách thể bị xâm phạm và mức độ ảnh hưởng xã hội khác nhau.

Do đó, khi so sánh hai bản án, cần xem đầy đủ:

TỘI DANH → GIÁ TRỊ TÀI SẢN → HẬU QUẢ → VAI TRÒ → TÌNH TIẾT TĂNG NẶNG → TÌNH TIẾT GIẢM NHẸ → KHẢ NĂNG KHẮC PHỤC → MỨC HÌNH PHẠT.

Chỉ khi đặt tất cả các yếu tố này lên bàn cân mới có thể đánh giá một cách khách quan liệu hình phạt đã thực sự tương xứng hay chưa.

Luật sư Nguyễn Minh Long – Công ty Luật Dragon

Website: www.luatsubaochua.vn