⚖️ LUẬT SƯ CÔNG CHỦ YẾU BẢO VỆ QUYỀN, LỢI ÍCH CỦA NHÀ NƯỚC – NGƯỜI DÂN CÓ ĐƯỢC YÊU CẦU LUẬT SƯ CÔNG BẢO VỆ?

Từ ngày 01/10/2026, chế định luật sư công sẽ chính thức được thí điểm theo Nghị quyết số 24/2026/QH16 của Quốc hội, trong thời gian từ ngày 01/10/2026 đến hết ngày 30/09/2028. Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 364/2026/NĐ-CP ngày 21/09/2026 để quy định chi tiết một số nội dung triển khai Nghị quyết này.

Đây là một chế định mới, chắc chắn sẽ khiến nhiều người đặt câu hỏi:

👉 Luật sư công có phải là “luật sư Nhà nước” để người dân có thể yêu cầu bảo vệ miễn phí khi có tranh chấp hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

👉 Người dân có thể yêu cầu một luật sư công tham gia vụ án đất đai, dân sự, lao động hay hình sự của mình hay không?

Câu trả lời cần được hiểu đúng từ bản chất của chế định này.

1. Luật sư công được thiết kế để bảo vệ lợi ích của khu vực Nhà nước

Theo Điều 2 Nghị quyết 24/2026/QH16, luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân hoặc người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước thuộc phạm vi thí điểm, được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện các công việc có tính chất pháp lý.

Mục đích của hoạt động này là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị và doanh nghiệp nhà nước.

Điểm này rất quan trọng.

Tên gọi “luật sư công” có thể khiến nhiều người hiểu rằng đây là một loại luật sư được Nhà nước cung cấp miễn phí cho mọi công dân.

Nhưng theo thiết kế của Nghị quyết 24/2026/QH16, đây không phải là cơ chế trợ giúp pháp lý phổ thông dành cho tất cả người dân.

Luật sư công trước hết hoạt động trong khu vực nhà nước và thực hiện các công việc pháp lý được phân công để bảo vệ quyền, lợi ích của Nhà nước và các chủ thể thuộc phạm vi Nghị quyết.

2. Cơ quan, tổ chức mới là chủ thể sử dụng luật sư công

Điều 9 Nghị quyết 24/2026/QH16 quy định cơ quan, tổ chức có nhu cầu sử dụng luật sư công sẽ cử luật sư công làm việc tại cơ quan, tổ chức mình để bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước.

Nếu một cơ quan trong phạm vi thí điểm có nhu cầu sử dụng luật sư công của cơ quan khác thì phải có văn bản đề nghị; người đứng đầu cơ quan được đề nghị có quyền cử hoặc từ chối cử luật sư công.

Cách thiết kế này cho thấy một điểm rất rõ:

Người dân không phải là chủ thể mặc nhiên có quyền yêu cầu một luật sư công được cử đến để giải quyết vụ việc riêng của mình.

Ví dụ, một cá nhân có tranh chấp:

Quyền sử dụng đất;
Hợp đồng mua bán nhà;
Tranh chấp thừa kế;
Tranh chấp lao động;
Tranh chấp hợp đồng;
Khiếu kiện hành chính;
Hoặc một vụ án hình sự,

thì việc người đó có được Nhà nước hỗ trợ pháp lý hay không phải căn cứ vào cơ chế pháp luật tương ứng, chứ không thể chỉ dựa vào việc chế định luật sư công bắt đầu được thí điểm.

3. Luật sư công khác với trợ giúp pháp lý

Đây có lẽ là vấn đề người dân cần đặc biệt lưu ý.

Luật sư công ≠ trợ giúp viên pháp lý ≠ luật sư được thuê theo hợp đồng dịch vụ pháp lý.

Ba cơ chế này có bản chất khác nhau.

🔹 Luật sư công

Là người đang thuộc khu vực nhà nước hoặc doanh nghiệp nhà nước thuộc phạm vi thí điểm, đồng thời đáp ứng các điều kiện để được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư và thực hiện công việc pháp lý theo Nghị quyết 24/2026/QH16.

Luật sư công chỉ được thực hiện các công việc có tính chất pháp lý tại khu vực nhà nước và không được cung cấp dịch vụ pháp lý cho khách hàng ngoài khu vực nhà nước.

🔹 Trợ giúp pháp lý

Đây là cơ chế hỗ trợ pháp lý của Nhà nước dành cho những người thuộc diện được trợ giúp pháp lý theo luật, trong những vụ việc và phạm vi mà pháp luật quy định.

Vì vậy, nếu một người dân khó khăn về tài chính hoặc thuộc nhóm đối tượng được pháp luật quy định thì cần kiểm tra điều kiện trợ giúp pháp lý, thay vì mặc nhiên yêu cầu một luật sư công.

🔹 Luật sư hành nghề

Đây là luật sư hoạt động theo quy định của Luật Luật sư, có thể cung cấp dịch vụ pháp lý cho khách hàng theo thỏa thuận và hợp đồng dịch vụ pháp lý, trong phạm vi pháp luật cho phép.

Do đó, khi có vụ việc cụ thể, người dân cần xác định mình thuộc cơ chế pháp lý nào trước khi tìm người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

4. Luật sư công có được tham gia tố tụng không?

Có.

Nghị quyết 24/2026/QH16 quy định luật sư công khi tham gia tố tụng và giải quyết các công việc có tính chất pháp lý tại khu vực nhà nước có các quyền của luật sư theo quy định pháp luật.

Luật sư công cũng có thể phối hợp với luật sư khác để tham gia tố tụng hoặc bảo vệ quyền, lợi ích của Nhà nước theo sự phân công của cơ quan, tổ chức sử dụng luật sư công.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng:

Việc luật sư công có thể tham gia tố tụng không đồng nghĩa với việc bất kỳ người dân nào cũng có thể yêu cầu luật sư công nhận bảo vệ cho mình.

Chủ thể sử dụng, phạm vi công việc và mục tiêu bảo vệ được Nghị quyết quy định trong khuôn khổ thí điểm.

5. Một điểm đáng chú ý: luật sư công phải độc lập, trung thực

Một vấn đề rất đáng quan tâm là Nghị quyết 24/2026/QH16 đồng thời đặt ra các nguyên tắc hoạt động nghề nghiệp của luật sư công.

Theo Điều 3, luật sư công phải:

Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật;
Tuân thủ Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam;
Độc lập, trung thực, tôn trọng sự thật khách quan;
Chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước cơ quan, tổ chức sử dụng luật sư công về hoạt động nghề nghiệp.

Đáng chú ý, luật sư công còn có quyền bảo lưu ý kiến và từ chối thực hiện chỉ đạo trái pháp luật.

Đây là những nguyên tắc quan trọng nhằm xác định trách nhiệm nghề nghiệp của một người vừa mang tư cách luật sư, vừa đang làm việc trong khu vực nhà nước.

6. Quan điểm của Luật sư Nguyễn Minh Long – Công ty Luật Dragon

Luật sư Nguyễn Minh Long – Giám đốc Công ty Luật Dragon cho rằng, khi tuyên truyền về chế định luật sư công, điều quan trọng nhất là phải giúp người dân phân biệt rõ “luật sư công” với “trợ giúp pháp lý” và “luật sư do khách hàng lựa chọn, thuê để bảo vệ quyền lợi”.

Theo quan điểm của Luật sư Nguyễn Minh Long:

“Không nên hiểu luật sư công là luật sư Nhà nước cung cấp miễn phí cho mọi người dân. Theo Nghị quyết 24/2026/QH16, luật sư công được thiết kế chủ yếu để thực hiện các công việc pháp lý trong khu vực nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước, cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị và doanh nghiệp nhà nước thuộc phạm vi áp dụng.”

Theo ông, việc thí điểm chế định luật sư công có thể tạo thêm một mô hình nhân sự pháp lý chuyên nghiệp trong khu vực công, nhưng hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào cơ chế tổ chức, phân công, tính độc lập nghề nghiệp, trách nhiệm pháp lý và cách thức phối hợp giữa luật sư công với các cơ quan, tổ chức và luật sư bên ngoài.

Một điểm cũng cần được người dân hiểu rõ là:

“Khi một người dân có vụ án hoặc tranh chấp cần bảo vệ quyền lợi, việc đầu tiên không phải là hỏi có được cấp luật sư công hay không, mà phải xác định vụ việc thuộc cơ chế trợ giúp pháp lý, chỉ định người bào chữa hay thuê luật sư theo hợp đồng dịch vụ pháp lý.”

Đây là cách tiếp cận giúp tránh nhầm lẫn về quyền được hỗ trợ pháp lý.

7. Thí điểm tại đâu?

Theo Nghị quyết 24/2026/QH16, việc thí điểm được thực hiện tại 8 Bộ gồm:

Bộ Quốc phòng;
Bộ Công an;
Bộ Ngoại giao;
Bộ Tư pháp;
Bộ Tài chính;
Bộ Công Thương;
Bộ Nông nghiệp và Môi trường;
Bộ Xây dựng.

Đồng thời thí điểm tại 10 tỉnh, thành phố: Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Đồng Nai, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Khánh Hòa và Lâm Đồng.

Thời gian thí điểm bắt đầu từ 01/10/2026 đến hết ngày 30/09/2028.

Ngày 21/09/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 364/2026/NĐ-CP, có hiệu lực cùng ngày 01/10/2026, để quy định chi tiết một số nội dung và biện pháp thi hành Nghị quyết 24.

8. Người dân cần nhớ điều gì?

Từ ngày 01/10/2026, khi nghe thông tin về “luật sư công”, người dân nên ghi nhớ:

Một là: Luật sư công không phải là cơ chế luật sư miễn phí dành cho toàn bộ người dân.

Hai là: Luật sư công hoạt động trong phạm vi khu vực nhà nước và được sử dụng để thực hiện các công việc pháp lý theo quy định.

Ba là: Người dân thuộc diện được trợ giúp pháp lý cần tìm hiểu cơ chế trợ giúp pháp lý theo quy định riêng.

Bốn là: Trong vụ án hình sự, quyền có người bào chữa và cơ chế chỉ định người bào chữa được thực hiện theo pháp luật tố tụng hình sự, không đồng nhất với chế định luật sư công.

Năm là: Nếu không thuộc diện trợ giúp pháp lý hoặc chỉ định người bào chữa, người dân có thể chủ động lựa chọn luật sư và tổ chức hành nghề luật sư để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình theo quy định.

⚖️ KẾT LUẬN

Chế định luật sư công là một mô hình mới được Quốc hội thí điểm trong giai đoạn 2026–2028. Điểm cốt lõi cần hiểu là mô hình này được thiết kế cho khu vực nhà nước, với chức năng pháp lý trọng tâm là bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước cùng các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước thuộc phạm vi Nghị quyết.

Vì vậy, không nên đồng nhất luật sư công với một “luật sư miễn phí của Nhà nước” dành cho mọi công dân.

Khi người dân gặp tranh chấp hoặc vấn đề pháp lý, cần xác định đúng cơ chế hỗ trợ mà mình có quyền tiếp cận: trợ giúp pháp lý, người bào chữa được chỉ định hoặc luật sư do mình lựa chọn và thuê theo quy định.

CÔNG TY LUẬT DRAGON
⚖️ Luật sư Nguyễn Minh Long – Giám đốc
🌐 www.congtyluatdragon.com
🌐 www.luatsubaochua.vn

#LuatSuCong #NghiQuyet242026QH16 #LuatSuNguyenMinhLong #CongTyLuatDragon #TroGiupPhapLy #LuatSu #PhapLuat #BaoVeQuyenLoi