Việc phân loại và xây dựng đúng mẫu hợp đồng không chỉ giúp doanh nghiệp xác định rõ quyền, nghĩa vụ của các bên mà còn hạn chế rủi ro về thanh toán, giao hàng, chất lượng, phạt vi phạm, bồi thường, bảo mật và giải quyết tranh chấp.

Luật Thương mại 2005 là một trong những văn bản pháp lý quan trọng điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ trong hoạt động thương mại; hiện có Văn bản hợp nhất số 113/VBHN-VPQH ngày 27/8/2025.

Dưới đây là những nhóm hợp đồng phổ biến mà doanh nghiệp nên quan tâm.

1. HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA

Đây là một trong những loại hợp đồng phổ biến nhất đối với doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa.

Hợp đồng được sử dụng khi doanh nghiệp mua hàng từ nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, nhà phân phối hoặc bán hàng cho khách hàng, đại lý, doanh nghiệp khác.

Nội dung thường bao gồm:

• Tên và chủng loại hàng hóa;
• Số lượng;
• Đơn giá;
• Tổng giá trị hợp đồng;
• Tiêu chuẩn, chất lượng;
• Nguồn gốc hàng hóa;
• Thời gian và địa điểm giao hàng;
• Phương thức thanh toán;
• Kiểm tra và nghiệm thu;
• Bảo hành;
• Phạt vi phạm;
• Bồi thường thiệt hại;
• Giải quyết tranh chấp.

Đối với doanh nghiệp có hoạt động mua bán thường xuyên, nên xây dựng hợp đồng khung/hợp đồng nguyên tắc và đơn đặt hàng hoặc phụ lục cho từng lần giao dịch.

2. HỢP ĐỒNG CUNG CẤP DỊCH VỤ

Đối với doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ, đây là loại hợp đồng cốt lõi.

Ví dụ:

• Dịch vụ quảng cáo;
• Marketing;
• Tư vấn;
• Thiết kế;
• Công nghệ thông tin;
• Bảo trì;
• Vệ sinh;
• Vận hành;
• Đào tạo;
• Dịch vụ pháp lý;
• Dịch vụ kế toán;
• Dịch vụ logistics.

Hợp đồng cần mô tả dịch vụ cụ thể đến mức có thể đo lường được.

Ví dụ, nếu công ty nhận dịch vụ SEO thì không nên chỉ ghi “thực hiện SEO website” mà cần xác định phạm vi công việc, số lượng nội dung, thời hạn, tiêu chí nghiệm thu, báo cáo và phương thức thanh toán.

3. HỢP ĐỒNG ĐẶT CỌC

Doanh nghiệp có thể sử dụng đặt cọc để bảo đảm việc ký kết hoặc thực hiện hợp đồng.

Ví dụ:

• Đặt cọc mua hàng;
• Đặt cọc thuê mặt bằng;
• Đặt cọc mua máy móc;
• Đặt cọc thực hiện dịch vụ;
• Đặt cọc giữ đơn hàng.

Điều khoản đặt cọc cần quy định rõ số tiền, mục đích, thời hạn, điều kiện hoàn trả và hậu quả khi một bên từ chối giao kết hoặc không thực hiện hợp đồng.

Không nên sử dụng mẫu đặt cọc chung cho mọi giao dịch bởi tính chất và mức độ rủi ro của từng loại hợp đồng khác nhau.

4. HỢP ĐỒNG ĐẠI LÝ

Doanh nghiệp sản xuất hoặc phân phối hàng hóa thường sử dụng hợp đồng đại lý để đưa sản phẩm đến nhiều thị trường.

Có thể gặp các hình thức như:

• Đại lý bao tiêu;
• Đại lý độc quyền;
• Đại lý hưởng hoa hồng;
• Đại lý mua bán hàng hóa.

Hợp đồng cần quy định rõ giá bán, chính sách chiết khấu, hoa hồng, khu vực, khách hàng, chỉ tiêu doanh số, công nợ, hàng tồn kho và trách nhiệm sau khi chấm dứt đại lý.

5. HỢP ĐỒNG PHÂN PHỐI

Hợp đồng phân phối thường được sử dụng khi doanh nghiệp xây dựng hệ thống nhà phân phối, đại lý hoặc đại lý cấp dưới.

Một số vấn đề cần đặc biệt chú ý:

Khu vực phân phối – giá bán – doanh số – độc quyền – chính sách đổi trả – công nợ – hàng tồn – thương hiệu – quảng cáo – chấm dứt hợp tác.

Nếu doanh nghiệp trao quyền phân phối độc quyền nhưng không quy định rõ phạm vi độc quyền, tranh chấp có thể phát sinh khi doanh nghiệp hoặc nhà phân phối khác cùng bán sản phẩm trong khu vực đó.

6. HỢP ĐỒNG GIA CÔNG

Được sử dụng khi doanh nghiệp thuê một bên khác sản xuất hoặc gia công sản phẩm.

Ví dụ:

Công ty A cung cấp nguyên liệu và thiết kế cho Công ty B gia công sản phẩm theo tiêu chuẩn của A.

Hợp đồng cần quy định:

• Nguyên vật liệu thuộc sở hữu của ai;
• Định mức tiêu hao;
• Tiêu chuẩn sản phẩm;
• Tỷ lệ hàng lỗi;
• Hao hụt;
• Thời hạn giao hàng;
• Bảo mật công thức;
• Sở hữu trí tuệ;
• Trách nhiệm đối với hàng lỗi;
• Phương thức nghiệm thu.

Đây là loại hợp đồng có rủi ro cao về chất lượng và bí mật kinh doanh nếu nội dung không được thiết kế chặt chẽ.

7. HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN VÀ LOGISTICS

Doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa thường phải thuê đơn vị vận chuyển.

Hợp đồng có thể liên quan đến:

• Vận chuyển đường bộ;
• Vận chuyển đường biển;
• Vận chuyển hàng không;
• Kho bãi;
• Giao nhận;
• Logistics;
• Fulfillment.

Các điều khoản quan trọng gồm:

thời gian giao hàng, địa điểm giao nhận, trách nhiệm khi mất hàng, hư hỏng, chậm giao, bảo hiểm, giới hạn trách nhiệm và phương thức bồi thường.

8. HỢP ĐỒNG THUÊ TÀI SẢN, MẶT BẰNG

Doanh nghiệp có thể phải thuê:

• Văn phòng;
• Cửa hàng;
• Kho;
• Nhà xưởng;
• Máy móc;
• Phương tiện;
• Thiết bị.

Hợp đồng cần làm rõ thời hạn thuê, tiền thuê, tiền đặt cọc, điều chỉnh giá, chi phí điện nước, sửa chữa, cải tạo, quyền cho thuê lại và điều kiện chấm dứt hợp đồng.

Đặc biệt với mặt bằng kinh doanh, cần kiểm tra quyền cho thuê của bên cho thuê và mục đích sử dụng địa điểm.

9. HỢP ĐỒNG HỢP TÁC KINH DOANH

Hai hoặc nhiều bên có thể ký hợp đồng để cùng thực hiện một hoạt động kinh doanh.

Ví dụ:

• Góp vốn mở cửa hàng;
• Hợp tác khai thác dự án;
• Hợp tác kinh doanh bất động sản;
• Hợp tác phát triển sản phẩm;
• Hợp tác khai thác khách hàng.

Hợp đồng phải làm rõ ai góp tiền, ai góp tài sản, ai quản lý, cách chia lợi nhuận, cách chịu lỗ và xử lý tài sản khi chấm dứt hợp tác.

Đây là loại hợp đồng rất dễ phát sinh tranh chấp nếu chỉ thỏa thuận về “chia lợi nhuận” nhưng không quy định quyền kiểm soát dòng tiền.

10. HỢP ĐỒNG ỦY QUYỀN

Doanh nghiệp thường phải ủy quyền cho cá nhân hoặc tổ chức thực hiện một hoặc một số công việc.

Ví dụ:

• Đại diện ký hợp đồng;
• Làm việc với đối tác;
• Nhận hàng;
• Thực hiện thủ tục;
• Quản lý tài sản;
• Thu hồi công nợ.

Phạm vi ủy quyền phải được quy định cụ thể để tránh trường hợp người được ủy quyền thực hiện vượt quá thẩm quyền.

11. HỢP ĐỒNG BẢO MẬT – NDA

Đối với doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ hoặc công nghệ, thông tin khách hàng, giá bán, dữ liệu, công thức, phần mềm và chiến lược kinh doanh có thể có giá trị rất lớn.

Hợp đồng bảo mật thường quy định:

• Thông tin nào được coi là bí mật;
• Ai được tiếp cận;
• Mục đích sử dụng;
• Thời hạn bảo mật;
• Các trường hợp được phép tiết lộ;
• Xử lý khi vi phạm;
• Bồi thường thiệt hại.

12. HỢP ĐỒNG SỞ HỮU TRÍ TUỆ, LI-XĂNG

Doanh nghiệp có thể ký hợp đồng liên quan đến:

• Nhãn hiệu;
• Phần mềm;
• Bản quyền;
• Kiểu dáng;
• Công nghệ;
• Quyền sử dụng thương hiệu.

Hợp đồng cần xác định rõ quyền nào được chuyển giao, phạm vi sử dụng, thời hạn, lãnh thổ, phí bản quyền và quyền của các bên sau khi hợp đồng chấm dứt.

13. HỢP ĐỒNG VỚI NGƯỜI TIÊU DÙNG

Doanh nghiệp bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng có thể sử dụng hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 có hiệu lực từ ngày 01/7/2024 và hiện đã có Văn bản hợp nhất số 47/VBHN-VPQH ngày 17/3/2026.

Doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý các điều khoản về giá, thanh toán, bảo hành, đổi trả, trách nhiệm, giới hạn trách nhiệm, đơn phương chấm dứt và giải quyết tranh chấp.

Pháp luật cũng đặt ra yêu cầu đối với hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung nhằm bảo vệ người tiêu dùng; một số điều khoản vi phạm quyền lợi người tiêu dùng có thể không có hiệu lực.

14. HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG

Ngoài hợp đồng với khách hàng và đối tác, doanh nghiệp còn có hệ thống hợp đồng với người lao động.

Ví dụ:

• Hợp đồng lao động;
• Phụ lục hợp đồng;
• Thỏa thuận bảo mật;
• Thỏa thuận đào tạo;
• Thỏa thuận về tài sản, thiết bị;
• Thỏa thuận liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ trong quá trình làm việc.

Hợp đồng lao động được điều chỉnh bởi pháp luật lao động và không nên sử dụng mẫu hợp đồng thương mại để thay thế. Đây là nhóm hợp đồng có yêu cầu pháp lý riêng.

15. DOANH NGHIỆP NÊN XÂY DỰNG “BỘ HỢP ĐỒNG” RIÊNG

Một doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa, dịch vụ không nên chỉ có một mẫu hợp đồng duy nhất.

Có thể xây dựng bộ hồ sơ gồm:

Nhóm mua vào:
Hợp đồng mua hàng – gia công – vận chuyển – thuê kho – thuê tài sản.

Nhóm bán ra:
Hợp đồng mua bán – cung ứng dịch vụ – đại lý – phân phối – hợp đồng với khách hàng.

Nhóm vận hành:
Hợp đồng lao động – bảo mật – ủy quyền – đào tạo – cộng tác viên.

Nhóm hợp tác:
Hợp tác kinh doanh – liên doanh – chuyển giao công nghệ – li-xăng.

Nhóm bảo đảm:
Đặt cọc – bảo lãnh – thế chấp – cầm cố – ký quỹ tùy từng giao dịch và quy định pháp luật áp dụng.

KẾT LUẬN

Không có một mẫu hợp đồng có thể phù hợp cho tất cả doanh nghiệp.

Công ty kinh doanh hàng hóa thường phải quan tâm nhiều đến hợp đồng mua bán, cung ứng, đại lý, phân phối, gia công, vận chuyển và kho bãi.

Công ty kinh doanh dịch vụ thường tập trung vào hợp đồng cung ứng dịch vụ, thuê ngoài, tư vấn, bảo trì, marketing, công nghệ, bảo mật và hợp đồng với khách hàng.

Đặc biệt, đối với doanh nghiệp giao dịch thường xuyên, nên xây dựng hệ thống hợp đồng chuẩn, đồng thời có quy trình kiểm tra pháp lý trước khi ký những giao dịch có giá trị lớn.

Một hợp đồng tốt không chỉ quy định “giá bao nhiêu”, mà phải trả lời được những câu hỏi quan trọng hơn:

Ai có nghĩa vụ gì? Khi nào phải thực hiện? Tiêu chuẩn nghiệm thu thế nào? Nếu không thanh toán thì sao? Nếu giao hàng lỗi thì sao? Nếu một bên muốn chấm dứt thì thế nào? Tranh chấp giải quyết ở đâu?

Đó chính là cơ sở để doanh nghiệp hạn chế tranh chấp và bảo vệ quyền lợi khi giao dịch.

⚖️ CÔNG TY LUẬT DRAGON

LUÔN ĐỒNG HÀNH CÙNG QUÝ KHÁCH

🌐 www.luatdragon.vn
☎️ Tổng đài tư vấn: 1900.599.979
📞 Luật sư Nguyễn Minh Long: 0983.019.109

Lưu ý: Việc lựa chọn loại hợp đồng và nội dung hợp đồng cần căn cứ vào ngành nghề, đối tượng giao dịch và pháp luật chuyên ngành áp dụng cho từng trường hợp cụ thể.