Thực hiện chủ trương này, cơ quan soạn thảo đã trình Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Nghị quyết về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công, trong đó có nhiều quy định mới liên quan đến điều kiện, thời gian, trình tự và trách nhiệm trong quá trình tập sự hành nghề luật sư công.

Đây là những nội dung được giới chuyên môn đặc biệt quan tâm bởi tập sự hành nghề là giai đoạn quyết định để hình thành kỹ năng, đạo đức nghề nghiệp cũng như kinh nghiệm thực tiễn của một luật sư trước khi chính thức được công nhận đủ điều kiện hành nghề.

Điều kiện để được tập sự hành nghề luật sư công

Theo dự thảo, người muốn trở thành luật sư công phải đáp ứng các điều kiện theo Nghị quyết về thí điểm chế định luật sư công.

Đối tượng được tham gia tập sự gồm:

• Người đã hoàn thành chương trình đào tạo nghề luật sư và có Giấy chứng nhận tốt nghiệp đào tạo nghề luật sư;
• Người thuộc diện được miễn đào tạo nghề luật sư theo quy định nhưng vẫn đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn để được xem xét trở thành luật sư công.

Quy định này vừa bảo đảm tính thống nhất với Luật Luật sư hiện hành, vừa tạo điều kiện thu hút những người có trình độ chuyên môn pháp lý cao tham gia vào đội ngũ luật sư công.

Nhiều trường hợp được miễn đào tạo nghề luật sư

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là mở rộng các trường hợp được miễn đào tạo nghề luật sư.

Theo khoản 3 Điều 3 dự thảo Nghị định, những người từng đảm nhiệm các chức danh tư pháp hoặc chuyên môn pháp lý cấp cao sẽ không phải tham gia khóa đào tạo nghề luật sư trước khi trở thành luật sư công.

Cụ thể gồm:

• Thẩm phán trung cấp;
• Kiểm sát viên trung cấp;
• Điều tra viên trung cấp;
• Chấp hành viên chính;
• Thẩm tra viên chính.

Ngoài ra còn có:

• Chuyên viên cao cấp;
• Pháp chế viên cao cấp;
• Thanh tra viên cao cấp;
• Nghiên cứu viên cao cấp;
• Giảng viên cao cấp trong lĩnh vực pháp luật;
• Các chức danh tương đương theo quy định của pháp luật.

Việc miễn đào tạo đối với nhóm đối tượng này xuất phát từ thực tế họ đã có nhiều năm công tác, tích lũy kiến thức pháp lý cũng như kinh nghiệm giải quyết vụ việc trong các lĩnh vực tư pháp.

Thời gian tập sự được rút ngắn đối với một số trường hợp

Không phải tất cả người tập sự đều có thời gian tập sự giống nhau.

Dự thảo quy định nhiều mốc thời gian khác nhau tùy theo trình độ và kinh nghiệm của từng đối tượng.

Tập sự 04 tháng

Đối với những người thuộc diện được miễn đào tạo nghề luật sư theo điểm c và điểm d khoản 3 Điều 3 dự thảo, thời gian tập sự chỉ còn 04 tháng.

Đây là khoảng thời gian được đánh giá là phù hợp vì nhóm đối tượng này đã có nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong hoạt động tư pháp hoặc quản lý pháp luật.

Tập sự 06 tháng

Đối với người:

• Đã có Giấy chứng nhận tốt nghiệp đào tạo nghề luật sư;
• Đồng thời có thời gian giữ ngạch chuyên viên, pháp chế viên, thanh tra viên, nghiên cứu viên hoặc giảng viên trong lĩnh vực pháp luật từ 10 năm trở lên theo quy định của Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an,

thì thời gian tập sự được xác định là 06 tháng.

Quy định này ghi nhận giá trị của quá trình công tác lâu năm trong lĩnh vực pháp luật, giúp rút ngắn lộ trình trở thành luật sư công.

Người tập sự được quyền lựa chọn nơi tập sự

Một điểm mới mang tính linh hoạt là người tập sự được chủ động lựa chọn tổ chức hành nghề luật sư để thực hiện quá trình tập sự.

Hai bên sẽ tự thỏa thuận về việc tiếp nhận, hướng dẫn và điều kiện tập sự.

Điều này tạo cơ chế mở, giúp người tập sự lựa chọn môi trường phù hợp với định hướng phát triển nghề nghiệp của mình.

Sở Tư pháp sẽ hỗ trợ nếu không tìm được nơi tập sự

Không phải ai cũng dễ dàng tìm được văn phòng luật sư nhận tập sự.

Vì vậy dự thảo quy định:

Nếu người muốn tập sự không đạt được thỏa thuận với bất kỳ tổ chức hành nghề luật sư nào thì có quyền đề nghị Sở Tư pháp nơi cơ quan quản lý người tập sự đặt trụ sở giới thiệu tổ chức hành nghề luật sư phù hợp.

Quy định này góp phần bảo đảm quyền được tập sự của người có đủ điều kiện, tránh tình trạng bị từ chối không có căn cứ.

Quy trình tiếp nhận người tập sự

Sau khi đồng ý tiếp nhận, tổ chức hành nghề luật sư sẽ:

• Phân công luật sư hướng dẫn;
• Ban hành văn bản tiếp nhận tập sự;
• Gửi văn bản này cho người tập sự và cơ quan quản lý.

Trên cơ sở đó, cơ quan hoặc doanh nghiệp quản lý người tập sự sẽ ban hành Quyết định tập sự, trong đó ghi rõ:

• Địa điểm tập sự;
• Thời gian tập sự;
• Các thông tin liên quan.

Việc quy định rõ trình tự này giúp quá trình tập sự được quản lý minh bạch và thống nhất.

Từ chối nhận tập sự không có lý do có thể bị xử lý

Dự thảo cũng đặt ra trách nhiệm đối với các tổ chức hành nghề luật sư.

Nếu người đứng đầu tổ chức hành nghề luật sư từ chối tiếp nhận người tập sự mà không có lý do chính đáng, thì có thể bị xem xét xử lý theo quy định của pháp luật về luật sư.

Đây được xem là cơ chế nhằm hạn chế việc gây khó khăn cho người tập sự, đồng thời tăng trách nhiệm của các tổ chức hành nghề luật sư trong việc đào tạo nguồn nhân lực.

Người tập sự được tham gia nhiều hoạt động nghề nghiệp

Theo sự phân công và giám sát của luật sư hướng dẫn, khi được khách hàng đồng ý, người tập sự được trực tiếp tham gia nhiều hoạt động chuyên môn.

Bao gồm:

• Thực hiện các hoạt động theo quy định của pháp luật tố tụng;
• Nghiên cứu hồ sơ;
• Chuẩn bị tài liệu;
• Tham gia làm việc với khách hàng;
• Thực hiện tư vấn pháp luật;
• Soạn thảo hợp đồng;
• Soạn thảo văn bản pháp lý;
• Đại diện theo ủy quyền;
• Thực hiện các công việc pháp lý khác.

Tuy nhiên, người tập sự không được ký văn bản tư vấn pháp luật, bởi đây vẫn là trách nhiệm của luật sư chính thức.

Bắt buộc lập Sổ nhật ký tập sự

Một nội dung mới đáng chú ý là quy định về Sổ nhật ký tập sự hành nghề luật sư.

Trong suốt quá trình tập sự, người tập sự phải ghi chép đầy đủ:

• Công việc được giao;
• Thời gian thực hiện;
• Nội dung công việc;
• Kết quả đạt được;
• Những kinh nghiệm rút ra.

Cuối thời gian tập sự, sổ nhật ký phải có:

• Xác nhận của luật sư hướng dẫn;
• Xác nhận của tổ chức hành nghề luật sư.

Đây sẽ là căn cứ quan trọng để đánh giá chất lượng tập sự.

Phải lập báo cáo kết quả tập sự

Khi kết thúc thời gian tập sự, người tập sự phải lập Báo cáo quá trình tập sự theo mẫu thống nhất.

Báo cáo phải phản ánh:

• Nội dung công việc đã thực hiện;
• Kỹ năng nghề nghiệp đạt được;
• Khó khăn gặp phải;
• Kết quả học tập.

Đồng thời báo cáo phải có:

• Nhận xét của luật sư hướng dẫn;
• Chữ ký xác nhận;
• Xác nhận của tổ chức nhận tập sự.

Sau đó báo cáo được gửi về cơ quan hoặc doanh nghiệp quản lý người tập sự.

Điều kiện để trở thành luật sư hướng dẫn

Không phải luật sư nào cũng được hướng dẫn tập sự.

Theo dự thảo, người hướng dẫn phải:

• Có ít nhất 03 năm kinh nghiệm hành nghề luật sư;
• Đủ năng lực chuyên môn;
• Có khả năng hướng dẫn.

Mỗi luật sư chỉ được hướng dẫn tối đa 03 người tập sự trong cùng một thời điểm nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo.

Trách nhiệm của luật sư hướng dẫn

Luật sư hướng dẫn giữ vai trò quyết định đối với chất lượng tập sự.

Theo dự thảo, luật sư hướng dẫn có trách nhiệm:

• Xây dựng kế hoạch hướng dẫn.
• Phân công công việc phù hợp.
• Theo dõi, kiểm tra, giám sát quá trình tập sự.
• Ký xác nhận Sổ nhật ký tập sự.
• Đánh giá năng lực chuyên môn.
• Nhận xét kỹ năng hành nghề.
• Đánh giá ý thức chấp hành pháp luật.
• Đánh giá việc tuân thủ Bộ Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam.
• Tạo điều kiện để người tập sự hoàn thành chương trình.
• Chịu trách nhiệm đối với các công việc đã giao cho người tập sự.
• Báo cáo cơ quan quản lý khi người tập sự vi phạm hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.
• Có quyền từ chối hướng dẫn nếu không đủ điều kiện chuyên môn hoặc người tập sự không đáp ứng quy định của pháp luật.

Ý nghĩa của các quy định mới

Những quy định mới trong dự thảo Nghị định cho thấy định hướng xây dựng đội ngũ luật sư công theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và gắn với thực tiễn hành nghề. Việc phân loại thời gian tập sự theo kinh nghiệm công tác, mở rộng diện miễn đào tạo nghề luật sư và quy định rõ quyền, nghĩa vụ của người tập sự cũng như luật sư hướng dẫn sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực pháp lý trong khu vực công.

Bên cạnh đó, cơ chế để Sở Tư pháp hỗ trợ giới thiệu nơi tập sự, quy định trách nhiệm của tổ chức hành nghề luật sư khi tiếp nhận người tập sự và yêu cầu lập sổ nhật ký, báo cáo quá trình tập sự là những điểm mới giúp tăng tính minh bạch, khách quan trong quá trình đào tạo.

Nếu được ban hành, Nghị định sẽ tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc thí điểm chế định luật sư công, đồng thời góp phần xây dựng đội ngũ luật sư có trình độ chuyên môn, kỹ năng hành nghề và đạo đức nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, phục vụ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân.