Vụ án được đánh giá là đặc biệt nghiêm trọng khi một đường dây hối lộ, môi giới hối lộ và làm sai lệch kết quả giám định tâm thần đã tồn tại trong thời gian dài, giúp nhiều đối tượng phạm tội trốn tránh trách nhiệm hình sự.
Theo kết luận điều tra, Nguyễn Thị Mai Anh và chồng là Lê Văn Đông được xác định là những người cầm đầu đường dây. Dù cả hai có tổng cộng 20 tiền án, tiền sự, họ vẫn nhiều lần được áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh tâm thần thông qua các kết luận giám định bị làm sai lệch. Trong thời gian điều trị, hai vợ chồng không chỉ sinh hoạt như người bình thường mà còn thường xuyên ra ngoài, tổ chức du lịch, sử dụng ma túy, tiếp tục phạm tội và biến chính cơ sở chữa bệnh thành nơi điều hành hoạt động phạm pháp.
Điều tra cho thấy Mai Anh đã xây dựng một mạng lưới quan hệ với lãnh đạo, bác sĩ, giám định viên và nhân viên Viện Pháp y tâm thần Trung ương. Bằng việc chi tiền, tặng quà, tổ chức du lịch và nhiều lợi ích vật chất khác, Mai Anh hối lộ các cán bộ để được bố trí phòng riêng, tự do ra vào viện, đồng thời làm "dịch vụ" chạy kết luận giám định tâm thần cho nhiều bị can khác. Tổng số tiền Mai Anh bị cáo buộc dùng để đưa hối lộ lên tới hơn 1,3 tỷ đồng; ngoài ra còn môi giới hối lộ hơn 3,8 tỷ đồng và thu lợi bất chính gần 3,2 tỷ đồng.
Để hợp thức hóa hồ sơ, các đối tượng đã giả vờ xuất hiện những biểu hiện của bệnh tâm thần như la hét, tuyệt thực, tự gây thương tích, nói nhảm hoặc mất kiểm soát hành vi. Sau khi nhận tiền, một số giám định viên bị cáo buộc đã bổ sung hoặc sửa chữa hồ sơ bệnh án, ghi nhận không đúng tình trạng sức khỏe nhằm kết luận người bình thường thành mất khả năng nhận thức và điều khiển hành vi. Nhờ đó, nhiều bị can được áp dụng biện pháp chữa bệnh bắt buộc để trì hoãn hoặc né tránh việc xử lý hình sự.
Không chỉ cán bộ ngành y, vụ án còn kéo theo sự tham gia của một số cán bộ trong cơ quan bảo vệ pháp luật. Dương Thị Hòa, nguyên Kiểm sát viên Viện KSND quận Thanh Xuân, bị cáo buộc đã hướng dẫn Nguyễn Thị Mai Anh cách tác động vào quá trình điều tra, vi phạm nghiêm các quy định đối với kiểm sát viên. Trong khi đó, cựu điều tra viên Phạm Minh Tuấn bị xác định đã nhiều lần gặp gỡ Mai Anh ngoài cơ quan, được đối tượng chi trả các chuyến nghỉ dưỡng, nhận tiền và quà có giá trị.
Một cựu điều tra viên khác là Lê Văn Thưởng bị cáo buộc đưa hàng trăm triệu đồng cho lãnh đạo và giám định viên để làm sai lệch kết luận giám định tâm thần đối với một bị can trong vụ án ma túy. Đỗ Văn Tuấn, nguyên cán bộ thi hành án hình sự, cũng bị xác định đã nhận tiền để giới thiệu người có nhu cầu "chạy" bệnh án tâm thần.
Quá trình khám xét từ tháng 6/2025, cơ quan điều tra phát hiện 22 trường hợp đang có quyết định chữa bệnh bắt buộc nhưng không có mặt tại viện. Nhiều người trong số này có dấu hiệu được can thiệp trái pháp luật để hưởng chế độ chữa bệnh bắt buộc. Lực lượng chức năng đã thu giữ hơn 4,7 tỷ đồng tiền mặt, hàng nghìn USD, nhiều sổ tiết kiệm, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cùng lượng lớn ma túy và nhiều tài sản có giá trị khác.
Đến nay, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố hàng chục bị can về các tội danh như đưa hối lộ, nhận hối lộ, môi giới hối lộ, lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ, làm sai lệch hồ sơ vụ án, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy và các tội danh liên quan. Trong số này có nhiều lãnh đạo, bác sĩ, giám định viên, điều dưỡng của Viện Pháp y tâm thần Trung ương cùng một số cán bộ công an, kiểm sát và cơ quan thi hành án.
Theo cơ quan điều tra, vụ án cho thấy những lỗ hổng trong cơ chế giám định và quản lý người bị áp dụng biện pháp chữa bệnh bắt buộc. Việc một số cán bộ lợi dụng chức vụ để tiếp tay cho tội phạm không chỉ làm sai lệch hoạt động tư pháp mà còn tạo điều kiện để nhiều đối tượng nguy hiểm tiếp tục phạm tội trong thời gian lẽ ra phải bị quản lý chặt chẽ. Việc triệt phá đường dây được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm chấn chỉnh công tác giám định pháp y tâm thần, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và ngăn chặn tình trạng lợi dụng bệnh án tâm thần để trốn tránh trách nhiệm hình sự trong thời gian tới.


